for better mental health

Pwysigrwydd gofal iechyd meddwl yn Gymraeg.

Monday, 31 July 2017 Manon Elin

Manon yn sôn am ei phrofiadau o geisio cael mynediad i wybodaeth a gwasanaethau yn Gymraeg, a sut effeithiodd ar ei hadferiad.

Mae Manon yn fyfyrwraig PhD yn Aberystwyth ac yn un o sylfaenwyr gwefan meddwl.org.

Mae fy salwch yn digwydd i mi yn Gymraeg. Mae ceisio cyfleu hynny yn Saesneg yn teimlo’n rhyfedd ac yn anghyfarwydd. Gall byw gyda salwch meddwl fod yn brofiad unig, a gall methu â mynegi’r ffordd rydych yn teimlo’n iawn ddwysáu’r teimladau hynny o unigrwydd.

"Wrth drafod iechyd meddwl, un o’r pethau pwysicaf yw gallu cyfathrebu’n effeithiol er mwyn mynegi teimladau, meddyliau ac emosiynau. Mae hyn yn cynnwys yr iaith a ddefnyddir."

Mae diffyg gwasanaethau a deunyddiau iechyd meddwl yn Gymraeg yn broblem enfawr. Yn ystod fy sgyrsiau â’r gwasanaeth iechyd meddwl cymunedol, ni ofynnodd neb i mi a hoffwn i siarad â rhywun yn Gymraeg. Ar y pryd, doeddwn i ddim mewn sefyllfa i ofyn am rywun a oedd yn siarad Cymraeg nac aros yn hirach i hyn fod ar gael. Fy mlaenoriaeth oedd gwella, ac roeddwn yn teimlo y dylwn fod yn falch ac yn ddiolchgar am gael unrhyw help.

'Roedd y cwnselydd a fi yn aml yn camddeall ein gilydd', am na allwn fynegi yn union sut roeddwn i’n teimlo. Hefyd, fel rhan o’r cwrs therapi gwybyddol ymddygiadol (CBT), roedd yn rhaid i mi gadw cofnod o fy ngorbryder er mwyn adnabod sbardunau’r pyliau o banig. Yn naturiol a heb feddwl, cadwais y cofnod yn Gymraeg. Am nad oedd y cwnselydd yn gallu ei ddarllen, roedd yn rhaid i mi ddarllen y cofnod iddo yn Saesneg, a achosodd oedi diangen wrth i mi wella.

"Roedd ceisio mynegi fy nheimladau personol mewn iaith nad wyf yn teimlo’n gyfforddus yn ei siarad yn brofiad hynod rwystredig. Mae’n ddigon anodd yn Gymraeg! Rwy’n meddwl yn Gymraeg."

Yn ddiweddar, roeddwn i’n lwcus i gael sesiynau cwnsela yn Gymraeg drwy fy mhrifysgol, er i mi orfod aros yn hirach i’w cael yn Gymraeg na phetawn i wedi’u cael yn Saesneg.

"Gwnaeth gallu siarad yn Gymraeg gymaint o wahaniaeth! Roeddwn yn gallu siarad heb orfod cyfieithu popeth yn fy mhen. Roeddwn yn gallu mynegi fy nheimladau yn llawer gwell. Roeddwn yn fwy parod i siarad, ac yn gallu deall y cwnselydd heb unrhyw broblem."

Mae’r sefyllfa ychydig yn well o ran gwybodaeth sydd ar gael ar-lein yn Gymraeg, ond mae mwy o ddeunyddiau ar gael ar gyfer rhai cyflyrau nag eraill. Fy mhrif symptom o orbryder yw dadwireddu, sy'n fath o anhwylder datgysylltol gydag ymdeimlad o ddiffyg realaeth. Mae’n teimlo fel bod mewn breuddwyd ac wedi datgysylltu oddi wrth fy nghorff a’r byd o’m cwmpas. Mae pethau’n teimlo’n rhyfedd ac yn afreal.Mae'n erchyll.

Er bod hyn yn symptom cyffredin o sawl problem iechyd meddwl, ychydig o ddealltwriaeth sydd gan feddygon a gweithwyr iechyd meddwl ohono, yn fy mhrofiad i beth bynnag. Rwyf bob amser yn gorfod ei esbonio i feddygon, yn hytrach na’u bod nhw yn ei esbonio i mi.

"Mae hwn yn brofiad rhwystredig, gan fy mod yn mynd at y meddyg yn disgwyl atebion. Mae hyn hefyd yn fy ngwneud yn llai hyderus yng ngallu’r meddyg ac yn llai gobeithiol y caf driniaeth addas."

O ganlyniad i hyn, rwyf wedi gorfod dysgu amdano a dod i’w ddeall drwy ddarllen ac ymchwilio iddo fy hun. Mae gallu darllen am fy nghyflwr yn Gymraeg yn teimlo’n fwy personol, a gallaf uniaethu â’r disgrifiad yn llawer gwell os bydd yn cyfateb â’r hyn rwy’n ei feddwl ac yn ei deimlo.

Sefydlodd grŵp bach o wirfoddolwyr wefan o’r enw Meddwl fis Tachwedd diwethaf i geisio mynd i’r afael â’r diffyg cymorth sydd ar gael yn Gymraeg i bobl sy’n byw gyda salwch meddwl. Er bod peth deunydd Cymraeg eisoes ar gael ar-lein, mae’n anodd dod o hyd iddo. Felly mae gwefan Meddwl yn dod â’r holl wybodaeth sydd ar gael yn Gymraeg ynghyd mewn un lle gan gynnwys yr adnoddau iaith Gymraeg sydd ar gael ar wefan Mind. Mae gan y wefan fanylion cyswllt ar gyfer elusennau, gwybodaeth am yr holl gyflyrau iechyd meddwl gwahanol, blogiau, tudalen newyddion a fforwm – i gyd yn Gymraeg.

Er mwyn galluogi pobl sy’n byw gyda phroblemau iechyd meddwl i gael triniaeth effeithiol a rhoi cyfle teg iddynt i wella, mae’n rhaid bod triniaethau siarad ar gael yn Gymraeg i bawb sydd eu heisiau. Rwyf wir yn credu y byddwn mewn sefyllfa well petawn i wedi gallu siarad â gweithiwr iechyd meddwl yn Gymraeg flynyddoedd yn ôl. Mae’n fwy nag achos o hawl; mae cael triniaeth yn eich mamiaith wir yn cael effaith ar eich taith i wella.

Darllenwch ein adnoddau gwybodaeth yn Gymraeg ewch i’n tudalen gwefan

Read about Information and support

Related Topics

Share this story

Information & support

When you’re living with a mental health problem, or supporting someone who is, having access to the right information - about a condition, treatment options, or practical issues - is vital. Choose one of the options below to find out more.

Share your story with others

Blogs and stories can show that people with mental health problems are cared about, understood and listened to. We can use it to challenge the status quo and change attitudes.

Comments

arrow_upwardBack to Top