Sut i fod yn agored gyda phobl rwyt ti’n eu hadnabod –
ar gyfer pobl ifanc 11-18 oed

Bod yn agored am iechyd meddwl gyda’r bobl rwyt ti’n eu hadnabod

Gall bod yn agored gyda rhywun am ein hiechyd meddwl deimlo'n anodd, yn enwedig os nad ydym erioed wedi gwneud hynny o'r blaen.

Efallai y byddwn yn ofni y gallai pobl ein barnu ni, peidio â'n cymryd o ddifri neu ddim yn deall. Nid yw rhai ohonom yn gwybod ble i ddechrau ac yn poeni y bydd rhannu ein teimladau yn gwneud pethau'n waeth. Ond gall siarad â phobl sy'n agos atom ein helpu i ymdopi'n well gyda sut rydyn ni’n teimlo.

Mae'r dudalen hon yn esbonio pam mae bod yn agored yn bwysig ac yn dy dywys drwy'r broses. Mae'n cynnwys awgrymiadau ar sut i siarad â rhywun ynglŷn â sut rwyt ti’n teimlo, a beth i'w wneud os nad ydyn nhw'n deall.

Cofia: beth bynnag rwyt ti'n ei deimlo neu'n ei brofi, does dim rhaid i ti fynd trwyddo ar dy ben dy hun.

Pam ddylwn i siarad â rhywun rwy'n ei adnabod?

Mae'n iawn teimlo'n ansicr ynglŷn â siarad am ein hiechyd meddwl, ein teimladau a'n profiadau gyda rhywun rydyn ni'n ei adnabod. Ond weithiau, gall ceisio ymdopi â phethau ar dy ben dy hun wneud i ni deimlo'n waeth.

Os gallwn ni siarad â rhywun rydyn ni’n ei adnabod, gallai ein helpu i wneud y canlynol:

• Teimlo nad ydym ar ein pen ein hunain
• Teimlo ein bod yn cael ein cefnogi gan bobl o'n cwmpas
• Helpu pobl eraill i ddeall yr hyn rydyn ni’n mynd drwyddo
• Cael cymorth gyda phethau ymarferol, fel gwneud apwyntiadau neu helpu gydag eiriolaeth
• Darganfod bod pobl eraill wedi cael profiadau tebyg
• Chwilio am gymorth addas am sut rydyn ni'n teimlo neu'r hyn rydyn ni'n ei brofi
• Stopio pethau rhag gwaethygu

Efallai nad wyt ti’n gwybod beth rwyt ti'n ei deimlo neu beth rwyt ti eisiau siarad amdano eto, ac mae hynny'n iawn. Am fwy o wybodaeth, gallai fod o gymorth darllen ein tudalen ar ddeall dy deimladau.

Roedd bod yn agored gyda phobl am fy llesiant yn frawychus ar y dechrau, ond fe wnaeth gwybod nad oeddwn i ar fy mhen fy hun dynnu cymaint o bwysau oddi arna i. Ac roedd yn golygu y gallai fy ffrindiau a'm teulu roi awgrymiadau a chymorth mwy personol er mwyn helpu gyda fy llesiant.

Gyda phwy y gallwn i siarad am fy iechyd meddwl?

Efallai y bydd angen rhywfaint o amser arnat ti i benderfynu pwy rwyt ti eisiau bod yn agored â nhw. I ddechrau, efallai y byddi di’n credu nad oes neb o gwmpas rwyt ti'n teimlo y gallet ti rannu â nhw. Ond ceisia feddwl am rywun rwyt ti'n ei adnabod:

• Sy’n garedig, yn oddefgar ac yn wrandäwr da
• Rwyt ti'n teimlo'n ddiogel o’u cwmpas
• sydd wedi mynd drwy brofiad tebyg o bosib
• Sy’n agored i'r hyn sydd gen ti i'w ddweud
• Rwyt ti'n teimlo'n gyfforddus yn siarad â nhw
• Sydd wedi dy gefnogi di neu bobl eraill yn y gorffennol

Efallai y bydd rhai ohonom yn ei chael hi'n ddefnyddiol siarad â'n rhieni, gofalwyr neu warcheidwaid. Efallai y bydd rhai ohonom yn teimlo'n fwy cyfforddus yn rhannu gydag aelodau eraill o'r teulu. Fel brodyr a chwiorydd, cefndryd, modrybedd, ewythrod neu neiniau a theidiau. Neu efallai bod gennym ffrindiau neu bartneriaid a allai wrando arnom a’n deall.

Weithiau, efallai y bydd yn teimlo’n haws siarad â rhywun nad ydym mor agos atyn nhw, neu rywun sydd ddim yn perthyn i ni, fel:

• Athrawon
• Staff yr ysgol, fel cwnselwyr, nyrsys, arweinwyr bugeiliol neu gynorthwywyr addysgu
• Meddyg neu feddyg teulu
• Gweithwyr clybiau ieuenctid
• Hyfforddwyr chwaraeon
• Gweithwyr cymdeithasol
• Arweinwyr crefyddol neu bobl o’n grŵp ffydd

Mae'n iawn os wyt ti'n teimlo'n anghyfforddus ar y dechrau. Gall gymryd amser i feithrin ymddiriedaeth gyda phobl rwyt ti'n eu hadnabod cyn rhannu sut rwyt ti'n teimlo.

Os nad yw rhywun yn deall, neu’n ansicr o ran sut i dy helpu di, ceisia siarad â rhywun arall. Mae pawb yn ymateb yn wahanol ac nid dy fai di yw hi os nad ydyn nhw’n deall.

Mae gen i ffrind rydw i wedi bod yn agored â nhw, ac er nad oedden nhw'n gallu uniaethu â'm profiad, roedden nhw yno i fi o hyd ac yn gwrando arna i.

Meddylia wyt ti eisiau rhywun arall i gymryd rhan

Efallai yr hoffet ti rannu gyda mwy nag 1 person. Er enghraifft, siarad â brodyr a chwiorydd neu ddweud wrth ffrindiau mewn gwahanol grwpiau.

Os wyt ti'n rhannu sut rwyt ti'n teimlo gyda mwy nag 1 person rwyt ti’n ei adnabod, gallai hyn:

• Ehangu dy rwydwaith cymorth
• Leihau'r pwysau ar 1 person yn unig i'th gefnogi
• Dy helpu i ymarfer siarad am dy iechyd meddwl a'th anghenion cymorth

Neu efallai yr hoffet ti gynnwys gwahanol bobl mewn gwahanol ffyrdd, fel:

• Gofyn iddyn nhw sut ddylet ti fod yn agored gyda rhywun arall
• Gofyn iddyn nhw dy helpu i ysgrifennu dy deimladau ar bapur
• Eu cael nhw i siarad ar dy ran, fel gofyn i athro siarad â dy rieni ynglŷn â sut rwyt ti'n teimlo. 

Os nad wyt ti'n teimlo'n barod i fod yn agored gyda mwy nag 1 person eto, mae hynny'n iawn. Gall deimlo'n flinedig yn emosiynol a chodi teimladau anodd. Efallai y byddi di hefyd yn poeni eu bod nhw yn mynd i ddweud wrth rywun arall.

Meddylia am ble rwyt ti’n rhannu

Os wyt ti’n siarad â rhywun ar-lein neu ar gyfryngau cymdeithasol, mae’n bwysig dy fod yn ymwybodol o’th wybodaeth yn cael ei rhannu heb dy ganiatâd.

Efallai yr hoffet ti ofyn cwestiynau i ti dy hun fel:

• Ydw i eisiau rhannu mewn sgwrs grŵp neu anfon neges uniongyrchol at rywun?
• A fyddai'r person rwy'n siarad ag ef yn tynnu sgrinlun o fy neges neu'n ei hanfon at bobl eraill?
• Os ydw i'n postio ar-lein, a yw gosodiadau fy nghyfrif yn gyhoeddus neu'n breifat? A yw fy nghyfrif yn ddiogel?

Meddylia bob amser am yr hyn rwyt ti'n teimlo'n gyfforddus yn ei rannu cyn i ti ei wneud. Galli di ddod o hyd i fwy o wybodaeth am gadw’n ddiogel ar-lein ar wefan Childline.

Beth gallwn i rannu gyda nhw?

Mae'n dibynnu arnom ni beth rydyn ni eisiau ei rannu gyda phobl rydyn ni'n eu hadnabod. Does dim angen i ni ddweud popeth wrthyn nhw ynglŷn â sut rydyn ni'n teimlo os nad ydyn ni eisiau. Yn enwedig os oes gennym ni lawer yn digwydd.

Efallai yr hoffet ti siarad â nhw am:

• Sut rwyt ti wedi bod yn teimlo'n ddiweddar neu unrhyw newidiadau yn dy hwyliau
• Unrhyw broblemau cwsg neu newidiadau yn dy arferion bwyta
• Unrhyw symptomau o broblem iechyd meddwl rwyt ti wedi’i brofi
• Unrhyw ddigwyddiadau diweddar yn dy fywyd sydd wedi effeithio ar dy lesiant, fel colli anifail anwes neu straen arholiadau
• Sut mae perthnasoedd neu gyfeillgarwch penodol yn gwneud i ti deimlo
• Dy angen am gymorth proffesiynol, fel wrth dy feddyg neu Wasanaethau Iechyd Meddwl Plant a Phobl Ifanc (CAMHS)

Efallai na fyddi di'n teimlo'n barod i rannu popeth y tro cyntaf i chi siarad. Ac efallai y bydd angen i chi gymryd amser rhwng sgyrsiau. Yn enwedig os nad ydyn nhw’n deall ar unwaith.

Dwed wrthyn nhw beth allen nhw ei wneud i helpu

Ar ôl i ti rannu sut rwyt ti’n teimlo, gallen nhw helpu gyda dy iechyd meddwl mewn gwahanol ffyrdd. Gallet ti ofyn y canlynol iddyn nhw:

• Cynnig cymorth emosiynol, fel gwrando arno ti a rhoi sicrwydd i ti
• Cadw golwg mwy rheolaidd ar sut rwyt ti’n teimlo
• Siarad gyda dy ysgol, coleg neu weithle am dy anghenion
• Dy helpu i chwilio am gymorth iechyd meddwl, fel siarad gyda llinell gymorth neu feddyg
• Gwneud apwyntiadau neu ddod gyda ti i apwyntiadau, neu eistedd yn yr ystafell aros i fod yno ar ôl dy apwyntiad

Pan fyddi di’n agored am y tro cyntaf, efallai na fyddi di’n  gwybod sut gallai rhywun dy helpu di, ac mae hynny'n iawn. Galli di ofyn iddyn nhw ddysgu mwy am y mathau o broblemau rwyt ti’n eu hwynebu. Gallai hyn dy helpu i feddwl am ffyrdd y gallen nhw dy gefnogi di.

Ar ôl i fi ddweud wrth fy mam, ro’n i'n teimlo cymaint gwell, do’n i ddim ar fy mhen fy hun gyda fy salwch mwyach. Yn lle hynny, roedden ni'n dîm, ac roedd gen i rywun i wynebu pethau gyda nhw. Roedd hyn yn cynnwys gwneud cynllun gweithredu pan fyddwn yn cael problemau gartref, a beth i'w wneud pan oeddwn i allan, yn yr ysgol ac mewn lleoliadau eraill.

Dwed wrthyn nhw beth sy'n teimlo'n dda i ddim

Alli di ddim rheoli sut bydd pobl yn ymateb pan fyddi di'n agored am iechyd meddwl. Mae'n anodd gwybod sut bydd rhywun yn ymateb, hyd yn oed rhywun sy'n agos atat ti.

Ond galli di awgrymu pethau wrthyn nhw na fyddet ti'n eu hystyried yn ddefnyddiol, fel:

• Torri ar draws wrth i ti rannu. Gofynna iddyn nhw fod yn amyneddgar ac i roi amser i ti esbonio sut rwyt ti’n teimlo.
• Dweud wrth bobl eraill. Os oes angen iddyn nhw ddweud wrth rywun arall, gofynna iddyn nhw fod yn glir ynglŷn â phwy y byddan nhw'n dweud wrtho, pryd a pham.
• Dy drin yn wahanol oherwydd dy iechyd meddwl, neu osgoi siarad â ti amdano.
• Gofyn yn rhy aml am dy deimladau neu bethau rwyt ti wedi'u rhannu. Ceisia fod yn glir pryd rwyt ti eisiau siarad â nhw eto am dy iechyd meddwl.
• Gofyn cwestiynau sy’n dy wneud yn anghyfforddus, yn enwedig os nad ydyn nhw’n gwybod llawer am iechyd meddwl neu os oes ganddyn nhw safbwyntiau gwahanol.

Nid yw'r ffaith bod yr un person hwn wedi ymateb yn negyddol yn golygu y bydd pawb yn gwneud hynny. Nid yw hyn chwaith yn golygu nad wyt ti’n haeddu'r cymorth sydd ei angen arnat ti.

Beth os nad yw’r bobl sy’n agos ata i yn deall?

Weithiau dydyn ni ddim yn cael yr ymateb rydyn ni ei eisiau wrth ddweud wrth bobl eraill sut rydyn ni'n teimlo. Mae gennym ni i gyd ddealltwriaeth wahanol o iechyd meddwl, oherwydd pethau fel:

• Diwylliant
• Crefydd
• Profiadau personol a digwyddiadau bywyd
• Profiadau gyda gofal iechyd, yn enwedig os ydyn ni wedi profi gwahaniaethu
• Safbwyntiau ac agweddau pobl o’n cwmpas ni

Weithiau, mae gan bobl yn ein cymuned safbwyntiau neu farn am iechyd meddwl sy'n teimlo'n wahanol iawn i'n rhai ni. Gall hyn ei gwneud hi'n anoddach siarad am sut rydyn ni’n teimlo.

Nid dy waith di yw dysgu pobl o dy gwmpas am iechyd meddwl, ond gallet ti ddefnyddio ein gwybodaeth er mwyn dy helpu i esbonio. Galli di ddangos neu anfon ein tudalennau atyn nhw am:

• Ddeall iechyd meddwl
• Sut i gefnogi ffrindiau a phartneriaid
• Siarad â phobl ifanc am iechyd meddwl

Os ydyn nhw'n parhau i beidio â dy ddeall di neu dy gefnogi, galli di ddod o hyd i nifer o opsiynau eraill ar ein tudalen mathau o gymorth.

Rho amser iddyn nhw

Os nad ydyn nhw'n deall neu ddim yn dy gymryd o ddifri, nid dy fai di yw hynny. I ddechrau, efallai y bydd angen amser arnyn nhw i feddwl am yr hyn rwyt ti wedi'i ddweud wrthyn nhw.

Efallai na fydd angen iddyn nhw glywed pob manylyn nawr, neu na fyddan nhw eisiau clywed pob manylyn, ond ymhen amser, efallai y byddi di’n gallu bod yn fwy agored gyda nhw. Cofia nad oes rhaid i'r tro cyntaf i ti rannu gyda nhw fod y tro olaf.

Os wyt ti’n teimlo dy fod wedi dy frifo, gallai fod o gymorth ceisio siarad â rhywun arall. Os yn bosib, ceisia ddod nôl i'r sgwrs gyda nhw eto pan fyddan nhw'n teimlo'n barod. Neu gallet ti drio ffyrdd gwahanol o fod yn agored.

Nid dy fai di yw hi os nad oes rhywun yn deall. – Jumi, 17

Cynnig gwybodaeth neu enghreifftiau defnyddiol

Efallai dy fod wedi gweld rhywbeth ar y teledu, cyfryngau cymdeithasol neu mewn llyfr sy'n teimlo fel yr hyn rwyt ti’n ei brofi. Gallai dangos hyn iddyn nhw helpu i esbonio sut rwyt ti'n teimlo.

Er enghraifft, gallet ti ddweud “wyt ti wedi bod yn gwylio'r gyfres deledu am ____”, neu “beth yw dy farn di am y cymeriad sy'n wynebu ____”. Neu gallet ti rannu cynnwys gyda nhw ar gyfryngau cymdeithasol sy'n ymwneud â'r hyn rwyt ti'n mynd drwyddo.

Os yw'n teimlo'n ddefnyddiol, gallet ti ddangos neu anfon ein tudalennau gwybodaeth atyn nhw:

• Deall diagnosis
• Mathau o broblemau iechyd meddwl

Er nad fy ngwaith i yw addysgu pobl, rydw i wedi gweld bod rhai pobl yn fwy tebygol o ddeall yr hyn rwy'n ei ddweud os byddaf yn rhoi rhai ffeithiau neu adnoddau iddyn nhw sy'n gysylltiedig â'r mater.

Meddylia beth allai dy helpu i ymdopi

Gall rhannu dy deimladau gyda phobl rwyt ti'n eu hadnabod deimlo'n anodd iawn os nad ydyn nhw'n deall. Cyn, yn ystod neu ar ôl i ti fod yn agored, galli di drio gwahanol syniadau er mwyn dy helpu i ymdopi.

Os wyt ti'n teimlo’r canlynol:

Gwna gynlluniau i ofalu amdanat ti dy hun ar ôl bod yn agored

Gall siarad am dy iechyd meddwl deimlo'n ofidus ac yn flinedig weithiau. Yn enwedig os oedd y sgwrs yn anodd a doeddet ti ddim yn teimlo dy fod wedi cael dy ddeall.

Cyn bod yn agored, cynllunia weithgaredd hunan-ofal ymlaen llaw. Efallai y bydd hyn yn helpu os nad yw’r sgwrs yn mynd yn ôl y disgwyl. Gallet ti drefnu i wneud y canlynol:

• Gwneud rhywbeth rwyt ti’n ei fwynhau. Fel gwylio dy hoff raglen deledu neu fynd am dro i rywle rwyt ti'n ei hoffi.
• Teimlo’n llonydd. Os oes llawer yn digwydd, ceisia gymryd eiliad i stopio a chanolbwyntio ar yr hyn sydd o dy gwmpas. Gall treulio amser yn yr awyr agored ym myd natur helpu dy lesiant meddyliol a chorfforol.
• Cadwa olwg ar sut rwyt ti'n teimlo. Gofynna i ti dy hun beth yw dy anghenion ar hyn o bryd, neu rho gynnig ar ein gweithgaredd olwyn emosiynau. Bydd y PDF hwn yn agor mewn tab newydd.
• Ymlacia. Chwilia am weithgareddau meddwlgarwch i roi cynnig arnyn nhw, neu fyfyrio, gweddïo neu ysgrifennu dyddiadur.
• Cysyllta ag eraill. Galli di gael cymorth wrth gyfoedion ar-lein o fforymau fel The Mix Community a Byrddau Negeseuon Childline.

Am fwy o syniadau ar sut i ofalu amdanot ti dy hun ac i ymdopi â theimladau anodd, darllena ein hawgrymiadau lles.