Cwsg ac iechyd meddwl
Mae angen cwsg ar bob un ohonom. Mae’n rhan bwysig o'n bywydau. Ond mae llawer ohonom yn cael problemau wrth gysgu. A gall problemau cysgu effeithio arnom am lawer o resymau.
Mae’n gallu bod yn anodd ymdopi â’r broblem o fethu cysgu. Ond dwyt ti ddim ar ben dy hun, ac mae pethau y galli di eu gwneud i wella dy gwsg.
Mae'r dudalen hon yn egluro sut mae cwsg yn gysylltiedig ag iechyd meddwl a sut gall cwsg gwael effeithio arnat ti.
Beth sydd ar y dudalen hon?
Neidia i wybodaeth ar:
Sut i reoli a gwella cwsg
Wyt ti’n chwilio am awgrymiadau a syniadau ymarferol i helpu i wella dy gwsg?
Pam mae cwsg yn bwysig?
Mae cwsg yn bwysig i’n llesiant corfforol a meddyliol. Mae’n helpu ein hymennydd a’n cyrff i weithio ar eu gorau. A gall hyn ein helpu i weithredu o ddydd i ddydd. Gall cwsg hefyd ein helpu i brosesu ein hemosiynau, ein meddyliau a’n hatgofion.
Os byddwn ni’n cysgu’n wael, mae’n bosibl y byddwn ni’n teimlo’n waeth ac yn cael trafferth gyda’n llesiant meddyliol. Os ydyn ni’n cael trafferth gyda sut rydyn ni’n teimlo, gallai hyn effeithio ar ein cwsg hefyd. Er enghraifft, os ydyn ni wedi profi trawma.
Mythau a syniadau cyffredin am gwsg
Mae’n bosibl dy fod di wedi clywed llawer o syniadau gwahanol am sut i gysgu’n dda. Ond gall cwsg da olygu rhywbeth gwahanol i bawb.
Dyma rai syniadau cyffredin y mae’n bosibl i ti glywed amdanyn nhw. Yn ogystal â rhai mythau am gwsg y byddwn ni’n helpu i’w chwalu.
Mae newidiadau i gwsg yn normal, yn union fel y mae’n normal i bethau newid yn dy fywyd. Er enghraifft, yn ystod y glasoed, gall golau llachar gyda’r nos ei gwneud yn arbennig o anodd i ni fynd i gysgu.
Ar adegau gwahanol yn dy fywyd, mae’n bosibl y byddi di’n:
- Cael trafferth cysgu
- Ffafrio aros yn effro yn ystod y nos a chodi’n hwyrach y diwrnod wedyn
- Cael patrymau cysgu gwahanol i bobl hŷn
- Cysgu llai na phan oeddet ti’n iau
Mae newidiadau i gwsg ac anawsterau cysgu’n gyffredin, ond gallan nhw wella. I gael rhagor o wybodaeth, cymer olwg ar ein hawgrymiadau i helpu i gysgu.
Mae llawer o ymchwil yn dweud bod cwsg yn bwysig i’n hiechyd meddwl a chorfforol. Ond mae’r holl bethau hyn yn gysylltiedig, ac fe allen nhw effeithio ar ei gilydd. Weithiau, gall deimlo’n anodd eu gwahanu.
Os ydyn ni’n cael trafferth cysgu, gallai effeithio ar ein bywyd a’n hiechyd mewn llawer o wahanol ffyrdd.
Ond mae’n bosibl y byddwn ni hefyd yn profi pethau anodd yn ein bywydau, sydd hefyd yn gallu effeithio ar ein cwsg. Fel straen arholiadau, problemau iechyd meddwl neu broblemau iechyd corfforol.
Mae’n bosibl y byddwn ni’n gweld ei fod yn helpu ein hiechyd pan fyddwn ni’n ceisio gwella ein cwsg. Ond mae’n bosibl y byddwn ni’n cael trafferth cysgu oherwydd pethau sydd y tu hwnt i’n rheolaeth. I helpu gyda hyn, gallwn roi cynnig ar wahanol ffyrdd o ofalu am ein llesiant.
Mae cwsg yn rhywbeth y mae ein hymennydd a’n cyrff wedi eu hadeiladu i’w wneud. Does dim angen i ni ddysgu sut i gysgu – rydyn ni wedi gallu cysgu ers cyn i ni gael ein geni. Ac mae bron pob anifail yn cysgu heb orfod dysgu sut i wneud hynny.
Ond weithiau mae’n bosibl y byddwn ni’n ei chael hi’n anoddach neu’n haws cysgu. Os byddwn ni’n ceisio gorfodi ein hunain i gysgu cyn i ni fod yn barod, gallai hynny wneud pethau’n waeth.
Gall cael trefn gysgu dda helpu i ddysgu ein hymennydd a’n corff i baratoi ar gyfer cwsg. Gall hyn ein helpu i gysgu’n haws ac aros ynghwsg. Mae gennym rai awgrymiadau y gallet roi cynnig arnyn nhw i helpu i gysgu’n well.
Mae angen gwahanol fathau o gwsg arnom, yn dibynnu ar ein hoedran a beth sy’n digwydd i ni. Mae’n iawn os ydyn ni’n cael ychydig o nosweithiau lle nad ydyn ni’n cysgu cystal ag yr hoffem ni.
Fel unigolyn ifanc, mae’n bosibl y bydd angen mwy o gwsg arnom ni na phobl hŷn. Mae hyn yn rhannol oherwydd bod ein cyrff a’n hymennydd yn tyfu ac yn newid llawer.
Fel arfer, mae unigolyn ifanc yn cysgu rhwng 7 ac 11 awr bob nos. Ond os ydyn ni rhwng 11 a 13 oed, mae’n bosibl y byddwn ni’n cysgu hyd at 12 awr bob nos. Mae rhagor o wybodaeth am batrymau cysgu ar gael ar y Teen Sleep Hub.
Os wyt ti’n cysgu’n rheolaidd am lai na 7 awr, neu fwy na 12 awr, gallet edrych ar ein hawgrymiadau i wella dy gwsg. Os wyt ti’n teimlo dy fod di’n cael digon o gwsg, ond yn teimlo’n flinedig yn ystod y dydd, cofia fynd i weld dy feddyg teulu.
Mae faint o gwsg rwyt ti’n ei gael yn bwysig. Ond mae pethau eraill a allai effeithio ar ansawdd ein cwsg. Mae hyn yn cynnwys pethau fel:
- Faint o’r gloch wyt ti’n mynd i’r gwely
- Patrwm cysgu rheolaidd
- Pa mor aml wyt ti’n deffro yn ystod dy gwsg
- Wyt ti’n teimlo wedi dadflino pan fyddi di’n deffro
- Pa mor gyflym wyt ti’n mynd i gysgu
- Pa mor dda wyt ti’n meddwl y gwnest ti gysgu
Pan oeddwn i’n cysgu yn nhŷ ffrind dros nos, byddai fy ffrindiau i gyd yn mynd i gysgu’n syth. Byddwn i’n eistedd yn y gwely, ac yn gwybod y byddwn i’n effro ac ar fy mhen fy hun am oriau.
Pam allwn i fod yn cael trafferth cysgu?
Mae llawer o resymau pam y gallem gael trafferth cysgu. Mae’n bosibl y byddwn ni’n profi un o’r rhesymau hyn neu lawer o bethau gwahanol. Yn aml, mae cysylltiadau rhwng y rhesymau pam y gallem ni fod yn cael trafferth cysgu.
Dyma rai pethau a allai effeithio ar ein cwsg:
- Cael trafferth gyda’n hiechyd meddwl neu ein teimladau. Mae’n bosibl ein bod ni hefyd yn byw gyda phroblem iechyd meddwl.
- Cael problemau yn ein bywyd neu berthnasoedd. Fel tor-perthynas, colli rhywun rydyn ni’n ei garu neu ffraeo gyda phobl sy’n agos atom ni.
- Cael problemau yn yr ysgol neu yn y gwaith. Mae’n bosibl ein bod ni'n delio â straen arholiadau, neu symud i ysgol newydd. Mae’n bosibl y bydd yn rhaid i ni aros ar ein traed yn hwyr neu ddeffro’n gynnar ar gyfer yr ysgol neu’r gwaith, sy’n gallu bod yn anodd addasu iddo.
- Newidiadau yn ein hamgylchedd neu ein trefn ddyddiol. Er enghraifft, yn ystod y newid yn y tymhorau. Pan fydd y dydd ar ei hiraf yn yr haf, mae’n bosibl y byddi di’n cael mwy o drafferth cysgu. Neu, pan fydd hi’n tywyllu yn y gaeaf, mae’n bosibl y byddi di’n teimlo’n flinedig yn ystod y dydd, neu’n cael mwy o drafferth codi.
- Cael trafferth o ran lle rydyn ni’n cysgu. Er enghraifft, byw yn rhywle swnllyd neu mewn lle sy’n rhy llachar. Mae rhai ohonom hefyd yn cysgu yn yr un gwely neu’r un ystafell â rhywun arall, neu mae’n bosibl ein bod ni’n treulio amser yn yr ysbyty. Mewn rhai achosion, mae'n bosibl na fyddwn ni’n teimlo’n ddiogel lle rydyn ni’n byw, neu nad oes gennym le i fyw.
- Dim rheolaeth dros ein cwsg. Gallai hyn olygu peidio â gallu rheoli pryd ydyn ni’n mynd i gysgu neu’n deffro. Er enghraifft, oherwydd bod gan y bobl rydyn ni’n byw gyda nhw reolau ar gyfer mynd i’r gwely. Gallai ein horiau gwaith neu oriau ysgol, neu oriau gwaith rhywun rydyn ni’n byw gyda nhw, effeithio ar hyn hefyd.
- Bod yn ofalwr ifanc. Mae’n bosibl ein bod ni’n gofalu am berthynas, neu’n helpu gyda brodyr a chwiorydd iau. Gall hyn olygu bod gennym lawer o gyfrifoldebau, felly mae’n bosibl na chawn ni gymaint o gwsg ag sydd ei angen arnom.
- Mynd drwy brofiad trawmatig. Er enghraifft, os ydyn ni wedi profi camdriniaeth neu drais, neu os ydyn ni’n mynd drwy hyn ar hyn o bryd. Mae’n bosibl y byddwn ni’n cael mwy o hunllefau neu’n ei chael hi’n anoddach ymlacio a mynd i gysgu yn y nos.
- Newidiadau eraill dros dro i’n patrymau cwsg. Mae’n bosibl y byddwn ni’n newid ein trefn am resymau crefyddol neu ddiwylliannol, fel ymprydio a deffro ar gyfer Suhur yn ystod Ramadan. Gall newidiadau i glociau neu deithio i wahanol barthau amser amharu ar ein cwsg hefyd.
Os wyt ti’n niwrowahanol, er enghraifft yn awtistig neu os oes gennyt ti ADHD, mae'n bosibl y byddi di’n ei chael hi’n anodd mynd i gysgu neu aros ynghwsg. Mae’n bosibl y byddi di’n fwy tebygol o deimlo’n aflonydd, a all dy gadw’n effro. Ond mae’n bosibl y byddai’n ddefnyddiol rhoi cynnig ar rai o’n hawgrymiadau i dy helpu i gysgu.
Sut mae cwsg yn gysylltiedig ag iechyd meddwl?
Os ydyn ni’n cael trafferth gydag iechyd meddwl, gall hyn effeithio ar ba mor dda rydyn ni’n cysgu. Ac os ydyn ni’n cysgu’n wael, gall hyn effeithio ar ein hiechyd meddwl.
Weithiau, mae’n bosibl na fyddwn ni’n gweld cysylltiad clir, gan fod ein cwsg a’n hiechyd meddwl yn gallu effeithio ar ei gilydd.
Er enghraifft, os ydyn ni’n profi iselder, mae'n bosibl y byddwn ni’n cysgu mwy ond yn dal i deimlo’n flinedig. Neu os ydyn ni’n teimlo’n bryderus, gallai ein pryderon effeithio ar ein cwsg. Ac os nad ydyn ni’n cysgu’n dda, mae'n bosibl y byddwn ni’n ei chael hi’n anoddach ac yn anoddach ymdopi â meddyliau a theimladau anodd wrth i amser fynd yn ei flaen.
Mae fy mhroblemau cysgu yn gysylltiedig ag ADHD. Ond doeddwn i ddim yn sylweddoli hyn tan yn ddiweddar, er fy mod i’n cael trafferth gydag anhunedd o oedran ifanc.
Sut gall cwsg gwael effeithio arna i?
Os byddwn ni’n cael cwsg gwael, gall effeithio arnom mewn llawer o ffyrdd negyddol. Yn enwedig os ydyn ni’n cael trafferth cysgu dros amser hir.
Mae'n bosibl y byddwn ni’n gweld ein bod ni’n:
- Ei chael hi’n anoddach rheoli ein hemosiynau, fel teimlo’n fwy dig neu’n llai brwdfrydig nag arfer
- Dioddef llesiant meddyliol gwael neu’n ei chael hi’n anoddach ymdopi â phroblemau iechyd meddwl
- Teimlo’n gorfforol sâl, fel cur pen neu boen arall
- Dim egni, teimlo’n flinedig neu heb gael digon o orffwys, hyd yn oed os ydyn ni’n teimlo ein bod wedi cysgu ‘digon’
- Ei chael hi’n anoddach canolbwyntio neu wneud pethau rydyn ni’n mwynhau eu gwneud fel arfer
- Cael trafferth gyda chyfeillgarwch a pherthnasoedd, fel dadlau’n amlach neu dreulio llai o amser yn cymdeithasu
- Defnyddio alcohol neu gyffuriau i ymdopi, neu ddefnyddio’r rhain yn amlach nag y byddem fel arfer
Fy nghyngor pennaf fyddai peidio â bod yn rhy galed arnat ti dy hun. Mae’n gyffredin iawn cael trafferth cysgu, ond mae llawer o awgrymiadau gwych ar gael i helpu.
Mae fy iechyd meddwl yn cael effaith fawr ar fy nghwsg. Weithiau, os oes llawer o bethau yn mynd ymlaen yn fy mywyd, mae’r ymennydd yn diffodd a dydw i ddim yn cael llawer o gwsg.
Mathau o broblemau a phrofiadau wrth gysgu
Weithiau, mae cael trafferth cysgu yn rhan o broblem ehangach o ran cwsg. Neu mae’n bosibl y bydd yn troi’n broblem cysgu dros amser.
Os byddwn ni’n cael problem cysgu, mae’n bosibl y byddwn ni’n:
- Ei chael hi’n anodd mynd i gysgu
- Ei chael hi’n anodd parhau i gysgu, fel deffro drwy’r nos neu’n gynharach nag yr ydym eisiau
- Pethau penodol yn tarfu ar ein cwsg, fel hunllefau neu atgofion
- Cael trafferth deffro, codi o’r gwely neu aros yn effro yn ystod y dydd
- Ddim yn cael digon o gwsg, fel mynd i gysgu’n hwyr a deffro’n gynnar
- Cysgu cymaint nes ei fod yn effeithio ar ein bywyd bob dydd, fel cysgu’n hwyr ar benwythnosau neu gysgu gormod
- Cysgu’n afreolaidd, fel mynd i gysgu neu ddeffro ar wahanol adegau heb unrhyw drefn ddyddiol
Ond mae sawl math penodol o broblemau cysgu y gallet ti fod wedi clywed amdanyn nhw, neu wedi eu dioddef. Rydyn ni wedi rhoi ychydig o enghreifftiau isod.
Anhunedd yw pan fyddwn ni’n cael trafferth mynd i gysgu neu aros ynghwsg yn rheolaidd. Mae llawer ohonom yn profi anhunedd. Ond gall fod yn aflonyddgar ac effeithio ar ein bywyd o ddydd i ddydd.
I gael syniadau i dy helpu i gysgu neu fynd yn ôl i gysgu pan fyddi di’n deffro, cymer olwg ar ein hawgrymiadau ar gyfer cysgu’n well.
Mae hunllefau yn freuddwydion gofidus sydd weithiau’n ein deffro neu’n effeithio ar ein cwsg. Weithiau rydyn ni’n gallu eu cofio, sy’n gallu gwneud i ni deimlo’n ofnus neu’n bryderus hyd yn oed ar ôl deffro. I rai ohonom, gall hunllefau fod yn gysylltiedig â’n profiadau o drawma.
Weithiau, mae arswyd nos yn cael ei alw’n ‘arswyd cysgu’. Mae’n bosibl y byddwn ni’n siarad, yn sgrechian, yn gweiddi neu’n codi ar ein heistedd wrth gysgu. Mae’n bosibl y byddwn ni hefyd yn symud o gwmpas yn ein cwsg. Fel cerdded yn eich cwsg, sefyll, rhedeg neu symud o gwmpas yn wyllt. Mae’n bosibl ein bod ni’n ymddangos yn effro ac yn ofnus, ond rydyn ni’n dal i gysgu.
Rydyn ni’n debygol o deimlo’n ddryslyd pan fyddwn ni’n deffro, ond yn annhebygol o gofio’r arswyd nos.
Mewn parlys cwsg yn golygu y byddwn ni’n teimlo na allwn ni symud na siarad pan fyddwn ni’n deffro, neu wrth fynd i gysgu.
Mae’n bosibl y bydd rhai ohonom hefyd yn teimlo bod rhywbeth yn fygythiol o’n cwmpas, neu bod pwysau ar ein brest fel pe bai rhywbeth yn ein dal i lawr. Neu mae’n bosibl ein bod ni’n teimlo ein bod ni’n arnofio allan o’n cyrff.
Mae’n bosibl y byddwn ni’n gweld ac yn clywed pethau anarferol wrth gael parlys cwsg.
Mae gan lawer o ddiwylliannau gredoau gwahanol am barlys cwsg. Gallai’r credoau hyn wneud i ni deimlo’n ofnus pan fyddwn ni’n ei brofi, neu wneud i ni deimlo’n dawel ein meddwl. Mae’n gallu dibynnu ar yr hyn rydyn ni’n ei gredu.
Mae brwcsiaeth (crensian dannedd) yn golygu ein bod ni’n cau, yn crensian neu’n symud ein gên pan fyddwn ni’n cysgu. Gall hyn arwain at gur pen, poenau yng nghyhyrau ein gên a dannedd sydd wedi treulio. Mae’n bosibl y byddwn ni’n gwneud mwy o hyn pan fyddwn ni’n teimlo’n bryderus neu dan straen. Mae’n bosibl nad ydyn ni’n ymwybodol ein bod ni’n gwneud hynny chwaith.
Trawma a phroblemau cysgu
Gall llawer o broblemau cysgu ymwneud â rhywbeth trawmatig rydyn ni wedi ei brofi. Gall y profiadau hyn arwain at drawma, sy’n gallu effeithio’n fawr ar ein bywydau.
Mae gennym ragor o wybodaeth am drawma, ynghyd ag awgrymiadau i helpu i ymdopi.
Gall llawer o broblemau cysgu a phrofiadau wella gydag amser. Os wyt ti’n teimlo fod hyn yn effeithio ar dy fywyd bob dydd, fe allai fod yn ddefnyddiol siarad â meddyg.
Dy benderfyniad di yw siarad â’r meddyg. Ond does dim rhaid aros nes bydd pethau’n gwaethygu i ofyn am help.
Ble i gael awgrymiadau ar gyfer gwella cwsg
Mae ein tudalen awgrymiadau yn cynnig llawer o syniadau i dy helpu i gysgu’n well. Mae gennym awgrymiadau y gallet roi cynnig arnyn nhw yn awr ac yn y tymor hwy.
Cyhoeddwyd: Gorffennaf 2026
Adolygiad nesaf: Gorffennaf 2029
Siaradwyd â phobl ifanc a gytunodd i roi dyfyniadau ar gyfer y dudalen hon. Nid yw eu profiadau yn gysylltiedig â'r bobl a ddangosir yn y lluniau.
Mae cyfeiriadau ar gael ar gais. Os ydych am atgynhyrchu'r cynnwys hwn, gweler ein tudalen caniatâd a thrwyddedu.