Beth fydd yn digwydd mewn apwyntiad meddyg teulu ar gyfer iechyd meddwl – i bobl ifanc 11-18 oed

Paratoi ar gyfer dy apwyntiad i weld meddyg teulu

Os byddi di wedi trefnu apwyntiad i weld meddyg teulu i gael help gyda dy iechyd meddwl, efallai y byddi di’n meddwl tybed beth fydd yn digwydd a beth i’w ddweud.

Mae sôn am sut rydyn ni’n teimlo’n gallu bod yn anodd. Efallai y byddwn ni hefyd yn teimlo’n bryderus na fydd ein meddyg teulu yn deall, neu ddim yn cynnig y cymorth rydyn ni ei eisiau. Bydd llawer ohonon ni’n teimlo’n nerfus neu’n ansicr, yn enwedig os mai hwn ydy ein hapwyntiad cyntaf ni. Ond dwyt ti ddim ar dy ben dy hun.

Bydd y canllaw hwn yn dy helpu i deimlo’n fwy parod, fel dy fod yn gwybod beth i’w ddisgwyl, sut i siarad â’r meddyg, a sut i fod yn fwy hyderus cyn dy apwyntiad. Mae’r canllaw hefyd yn esbonio beth i’w wneud os bydd gen ti broblem gyda dy feddyg teulu.

Dim ots sut rwyt ti’n teimlo neu beth rwyt ti’n ei wynebu, mae’n bosibl mai siarad gyda dy feddyg teulu fydd y cam cyntaf i gael cymorth proffesiynol.

Fe benderfynodd fy mam a minnau gymryd y cam cyntaf a mynd i weld fy meddyg teulu. Fe wnaeth hynny fyd o wahaniaeth i fy ngobeithion a sut roeddwn i’n edrych ar fy salwch, wrth i ni wneud penderfyniadau gyda’n gilydd na allwn i fyth fod wedi’u gwneud ar fy mhen fy hun.

Sut alla i baratoi ar gyfer fy apwyntiad meddyg teulu?

Mae siarad gyda rhywun nad ydyn ni’n ei adnabod am ein teimladau’n gallu codi braw, ond bydd ein meddyg teulu yn gallu rhoi cymorth i ni gyda’n hiechyd meddwl.

Efallai y bydd yr apwyntiad yn teimlo’n fyr, ac efallai y byddi di’n anghofio beth yn union roeddet ti eisiau ei ddweud. Felly, gallai paratoi dy helpu i gael y profiad gorau wrth siarad gyda meddyg teulu.

Ddiwrnod neu ddau cyn dy apwyntiad, efallai y byddai gwneud y pethau hyn yn syniad da:

• Ysgrifennu beth rwyt ti eisiau ei ddweud
• Gwneud nodiadau am sut rwyt ti’n teimlo neu beth rwyt ti’n ei wynebu
• Ymarfer beth hoffet ti ei ddweud yn dy ben, neu sôn wrth aelodau o’r teulu, ffrindiau, partneriaid neu rywun arall rwyt ti’n ymddiried ynddo
• Siarad am bethau gyda rhywun nad wyt ti’n ei adnabod gyntaf, fel llinell gymorth neu linell destun
• Siarad â phobl ifanc eraill ar fforymau cymorth i gyfoedion, fel The Mix Community a Byrddau Negeseuon Childline
• Chwilio am wybodaeth sy’n helpu i esbonio sut rwyt ti’n teimlo
• Dweud wrth rywun pryd mae dy apwyntiad, er mwyn iddyn nhw roi cymorth i ti cyn neu ar ôl yr apwyntiad
• Gofyn i rywun ymlaen llaw os wyt ti eisiau iddyn nhw fod yn gefn i ti yn ystod yr apwyntiad
• Meddwl am unrhyw gwestiynau y gallet ti fod eisiau eu gofyn i’r meddyg teulu
• Paratoi pethau i fynd gyda ti, fel diod, rhywbeth bach i’w fwyta, neu rywbeth i helpu os byddi di’n nerfus, fel troellwr bach
• Dod o hyd i le tawel lle rwyt ti’n teimlo’n gyfforddus yn siarad os bydd dy apwyntiad dros y ffôn neu dros fideo – gofala bod y cysylltiad rhyngrwyd neu’r cysylltiad ffôn yn gweithio

Efallai na fyddi di’n teimlo’n hollol barod am dy apwyntiad cyntaf, ac mae hynny’n iawn. Y cyfan y galli di ei wneud yw gwneud dy orau.

Awgrymiadau ar gyfer apwyntiad wyneb yn wyneb

Os byddi di’n paratoi at apwyntiad wyneb yn wyneb, mae gennyn ni rai awgrymiadau a chyngor ymarferol:

 Roedd ysgrifennu popeth roeddwn i eisiau ei fynegi yn help mawr, i wneud yn siŵr ein bod ni wedi trafod popeth yn yr apwyntiad.

Sut ydw i’n siarad gyda meddyg teulu am fy iechyd meddwl?

Mae siarad am dy iechyd meddwl gyda meddyg teulu am y tro cyntaf yn gallu teimlo’n beth anodd iawn i’w wneud. Ond maen nhw’n siarad gyda llawer o bobl sydd angen cymorth iechyd meddwl, a hynny bob dydd.

Efallai y bydd y meddyg yn dechrau drwy ofyn i ti gadarnhau dy fanylion, fel dy enw a dy ddyddiad geni. Yna bydd yn gofyn i ti am beth rwyt ti eisiau siarad, neu sut bydd yn gallu helpu.

I drafod dy iechyd meddwl, ceisia ddechrau gyda rhywbeth fel hyn:

• “Dwi eisiau siarad am sut rydw i wedi bod yn teimlo / am fy iechyd meddwl / am rywbeth anodd sydd wedi bod yn digwydd yn yr ysgol / gartref.”
•  “Yn ddiweddar dwi wedi bod yn cael trafferthion gyda fy nheimladau a dwi eisiau rhywfaint o help.”
•  “Dwi wedi bod yn teimlo’n bryderus / yn isel fy ysbryd / dan straen ac rydw i eisiau siarad am hyn.”
•  “Dwi ddim yn siŵr sut i esbonio’r peth, ond dwi ddim yn teimlo’n iawn.”
•  “Dwi eisiau siarad am ba gymorth sydd ar gael i fy helpu gyda fy iechyd meddwl.”
•  “Dwi eisiau siarad am ____ (rhywbeth sydd wedi digwydd / teimladau penodol).”

Fe alli di hefyd dweud wrth dy feddyg os oes gen ti unrhyw anghenion penodol ar gyfer yr apwyntiad. Er enghraifft:

• “Efallai y bydd yn cymryd ychydig o amser i fi ateb eich cwestiynau chi.”
• “Efallai y bydd angen i chi esbonio pethau fwy nag unwaith, neu esbonio pethau mewn ffordd symlach er mwyn i mi ddeall.”
• “Efallai y bydd angen i mi ysgrifennu hyn ar fy ffôn.”
• “Fe fyddwn i’n hoffi cael amser i ofyn fy nghwestiynau fy hun.”
• “Dwi ddim wedi dweud wrth neb o’r blaen, felly mae yna rai pethau fydd yn anodd i fi siarad amdanyn nhw.”
• “Mae fy rhiant / gofalwr / gwarcheidwad / brawd neu chwaer yn yr ystafell aros. Efallai y gwna i ofyn iddyn nhw ddod i mewn os ydw i’n teimlo bod pethau’n mynd yn ormod.”

Efallai na fydd hi’n hawdd dweud wrth dy feddyg teulu am deimladau a phrofiadau anodd. Ond ceisia ddefnyddio geiriau sy’n teimlo’n naturiol i ti. Ceisia esbonio beth sydd wedi bod yn digwydd yn dy fywyd bob dydd – yn yr ysgol neu gartref, er enghraifft – a sôn am dy batrymau cysgu neu fwyta.

I dy helpu di i ddisgrifio dy deimladau neu dy brofiadau, cer i’n tudalennau am y canlynol:

• Deall dy deimladau
• Deall iechyd meddwl
• Mathau o broblemau iechyd meddwl
• Beth ydy lles meddyliol?

Os bydd fy nerfau’n ormod, neu os bydda i’n cael trafferth gyda fy ngorbryder, dwi’n gallu rhoi fy nodiadau yn syth i fy meddyg teulu a thrafod y problemau. Mae hynny’n aml wedi fy helpu i ymdopi gyda’r gorbryder cychwynnol yna.

Fydd fy meddyg teulu yn trafod beth rydw i wedi’i ddweud gyda rhywun arall?

Dylai’r hyn y byddi di’n ei ddweud mewn apwyntiad fod yn breifat rhyngot ti a dy feddyg teulu. Does dim gwahaniaeth ai trafod dy iechyd corfforol neu dy iechyd meddwl wnaethoch chi – fydd y meddyg ddim yn rhannu beth rwyt ti wedi’i ddweud gyda neb arall gan amlaf.

Ond efallai y bydd meddyg teulu yn rhannu gwybodaeth os bydd yn poeni am dy ddiogelwch di neu ddiogelwch rhywun arall. Er enghraifft, os wyt ti’n cael dy gam-drin neu os wyt ti mewn perygl o gael dy gam-drin. Os bydd angen i’r meddyg rannu rhywbeth, bydd gan amlaf yn esbonio pam.

Os nad wyt ti eisiau i dy rhieni, gofalwyr neu warcheidwaid wybod am rai pethau, dyweda hynny wrth dy feddyg teulu. Bydd y meddyg yn gallu esbonio pa wybodaeth sy’n gallu aros yn breifat a beth allai fod angen i’r meddyg ei rannu.

Efallai y bydd dy feddyg hefyd yn gofyn am gael rhannu gwybodaeth mewn ffyrdd eraill. Er enghraifft, efallai y bydd angen i’r meddyg rannu beth rwyt ti wedi’i ddweud er mwyn dy atgyfeirio at wasanaeth arall, fel Gwasanaethau Iechyd Meddwl Plant a’r Glasoed (CAMHS).

Efallai y bydd y meddyg yn dy annog i rannu beth sy’n digwydd gyda phwy bynnag sy’n byw gyda ti. Yn enwedig os byddi di’n cael dy anfon at CAMHS neu os byddwch chi’n trafod meddyginiaeth. Os hoffet ti gael help i ddweud wrth riant, gofalwr, gwarcheidwad neu oedolyn dibynadwy, bydd dy feddyg teulu yn gallu rhoi cymorth i ti wneud hyn.

Beth fydd yn digwydd ar ddiwedd apwyntiad?

Bydd yr hyn sy’n digwydd ar y diwedd yn dibynnu ar beth rwyt ti wedi’i rannu am dy iechyd meddwl a beth mae’r meddyg teulu yn meddwl allai helpu. Mae hefyd yn dibynnu ar y cymorth sydd ar gael lle rwyt ti’n byw.

Efallai y bydd dy feddyg teulu yn cynnig mwy nag un math o driniaeth neu gymorth i ti, ond does dim rhaid i ti benderfynu’n syth bin. Dyweda wrth y meddyg os wyt ti angen mwy o amser neu apwyntiad arall cyn penderfynu beth sy’n digwydd nesaf.

Ar ddiwedd dy apwyntiad, efallai y bydd dy feddyg teulu:

• Yn siarad gyda ti am beth allai fod o’i le ac yn awgrymu diagnosis posibl – ond i wneud diagnosis swyddogol, byddai angen dy atgyfeirio i gael asesiad
• Yn dy anfon am asesiad neu gymorth gan wasanaeth iechyd meddwl i bobl ifanc, fel CAMHS
• Yn trefnu apwyntiad arall cyn penderfynu ar y camau nesaf
• Yn gwneud cynllun i gadw golwg ar dy iechyd corfforol a dy iechyd meddwl dros gyfnod o amser
• Yn dy helpu di i gael cymorth fel cwnsela yn yr ysgol, yn dibynnu ar ble rwyt ti’n byw a dy oedran
• Yn awgrymu cymorth lleol neu ar-lein, fel gwasanaethau ieuenctid, llinellau cymorth neu elusennau
• Yn trafod triniaethau posibl y galli di roi cynnig arnyn nhw dy hun, fel hunan-ofal neu newid dy ffordd o fyw
• Yn dy helpu i siarad gyda rhiant, gofalwr, gwarcheidwad neu oedolyn dibynadwy
• Yn trafod opsiynau meddyginiaeth