Mynnwch help nawr Gwnewch rodd

Iselder

Gwybodaeth am iselder, ei symptomau a'r rhesymau posib dros hynny, a sut y gallwch gael gafael ar driniaeth a chymorth. Yn cynnwys awgrymiadau ynghylch sut i ofalu amdanoch eich hun, a chanllawiau ar gyfer ffrindiau a theulu.

Mae'r dudalen hon hefyd ar gael yn Saesneg.

Beth sy'n achosi iselder?

Mae nifer o syniadau ynghylch beth sy'n achosi iselder. Gall amrywio llawer rhwng gwahanol bobl, ac i rai pobl gallai cyfuniad o wahanol ffactorau achosi eu hiselder. Mae rhai yn canfod eu bod yn datblygu iselder heb unrhyw reswm amlwg.

Yn yr adran hon gallwch ganfod gwybodaeth ar yr achosion posibl canlynol o iselder:

A ydy iselder yn cael ei achosi gan anghydbwysedd cemegol?

Mae'r ymennydd dynol yn hynod gymhleth. Oherwydd bod cyffuriau gwrth-iselder yn gweithio drwy newid cemeg yr ymennydd, mae rhai pobl wedi tybio fod iselder yn cael ei achosi gan newidiadau yng nghemeg yr ymennydd, sydd yn cael eu 'cywiro' gan y cyffuriau.  Fe all rhai meddygon ddweud wrthych fod gennych chi 'anghydbwysedd cemegol' a'ch bod angen cyffuriau i'w gywiro.

Ond mae'r dystiolaeth dros hyn yn wan iawn, ac os bydd newidiadau yng nghemeg yr ymennydd yn digwydd, nid ydym yn gwybod ai o ganlyniad i iselder y mae hyn, neu ai dyma sy'n ei achosi.

Profiadau plentyndod

Mae tystiolaeth dda i ddangos y gall profiadau anodd yn ystod eich plentyndod eich gwneud yn agored i niwed o ran profi iselder yn ddiweddarach yn eich bywyd. Er enghraifft:

  • cam-drin corfforol, rhywiol neu emosiynol
  • esgeulustod
  • colli rhywun agos atoch
  • digwyddiadau trawmatig
  • sefyllfa deuluol ansefydlog.

Dengys ymchwil fod dioddef llawer o brofiadau heriol bychain yn gallu cael mwy o effaith arnoch o ran bod yn agored i iselder na phrofi un digwyddiad mawr trawmatig.

Gall profiadau anodd yn ystod eich plentyndod gael effaith fawr ar eich hunan-barch a sut y dysgoch chi i ymdopi ag emosiynau a sefyllfaoedd anodd. Gall hyn wneud i chi deimlo'n llai abl i ymdopi â phrofiadau da a drwg bywyd, gan arwain at iselder yn ddiweddarach yn eich bywyd.

Mae NAPAC yn cynorthwyo unrhyw un sydd wedi profi camdriniaeth yn eu plentyndod – gan gynnwys camdriniaeth rhywiol, corfforol ac emosiynol, ac esgeulustod.

"Fe brofais i iselder gyntaf yn 15 mlwydd oed, ar ôl camdriniaeth seicolegol a thrais domestig (fi a fy mam) gan fy nhad, am flynyddoedd lawer."

Digwyddiadau bywyd

Mewn llawer o achosion, fe allech chi ganfod bod eich iselder wedi ei achosi gan ddigwyddiad annerbyniol, dirdynnol neu drawmatig. Er enghraifft:

  • colli eich swydd neu ddiweithdra
  • diwedd perthynas
  • profedigaeth
  • newidiadau mawr yn eich bywyd, fel newid swydd, symud tŷ neu briodi
  • ymosodiad corfforol neu rywiol arnoch
  • cael eich bwlio neu eich cam-drin.

"Dechreuais deimlo iselder yn gafael yn dilyn amser anodd yn fy swydd, lle roeddwn yn cael fy mwlio – fe wnes i chwalu."

Nid dim ond profiadau negyddol sy'n achosi iselder, ond y ffordd yr ydyn ni'n delio â nhw. Os nad oes gennych chi lawer o gymorth i'ch helpu chi i ymdopi ag emosiynau anodd sy'n dod o ganlyniad i'r digwyddiadau hyn, neu os ydych chi eisoes yn delio â sefyllfaoedd anodd eraill, fe allech chi ddarganfod bod hwyliau isel yn datblygu i fod yn iselder.

"Mae fy iselder fel pe bai'n torri allan pan fydda' i dan bwysau ac wedi ynysu oddi wrth bobl eraill."

Pa bryd mae galar yn troi'n iselder?

Mae galar, a'r hwyliau isel a ddaw yn ei sgil, yn ymateb naturiol i golli rhywun neu rywbeth yr ydym yn ei garu. Bydd hyd y galar, neu'r brofedigaeth, yn dibynnu arnoch chi fel unigolyn. Cyfeirir at y cyfnod hwn o deimlo'n isel fel profedigaeth.

Ond os ydych chi'n teimlo y gallai'r hyn yr ydych yn ei deimlo fod yn fwy na galar yn unig, gallwch gael gair â'ch meddyg amdano.

Efallai y byddwch eisiau rhoi cynnig ar gwnsela profedigaeth yn gyntaf, gan y gallai hyn fod o fwy o gymorth i chi na thriniaeth gyffredinol am iselder. Mae 
Gofal mewn Galar Cruse yn cynnig cymorth a chwnsela ar gyfer unrhyw un sydd wedi cael ei effeithio gan brofedigaeth.

"I mi, fe ddechreuodd pan fu farw fy mam. Ar ôl ymdrechu, a chuddio pethau'n ddyfnach, fe wnes i gracio yn y diwedd."

Problemau iechyd meddwl eraill

Os byddwch chi'n profi problem iechyd meddwl arall, mae'n beth cyffredin i brofi iselder hefyd.  Fe allai hyn ddigwydd oherwydd bod ymdopi â symptomau eich problem iechyd meddwl yn gallu achosi iselder. Fe allech chi ganfod eich bod yn profi iselder os ydych chi hefyd yn profi:

Problemau iechyd corfforol

Gall iechyd gwael gyfrannu at eich risg o ddatblygu iselder. Gall llawer o broblemau iechyd fod yn anodd ymdopi â nhw, a gallant gael effaith fawr ar eich hwyliau. Er enghraifft:

  • problemau iechyd corfforol cronig (hirdymor)
  • salwch corfforol sy'n bygwth bywyd
  • problemau iechyd corfforol sy'n achosi newid sylweddol i'ch ffordd o fyw.

You might be offered support for your mental health at the same time as you are treated for a physical health problem, as part of your overall treatment.

Mae rhai problemau iechyd corfforol a all achosi iselder:

  • cyflyrau sy'n effeithio ar yr ymennydd a'r system nerfol
  • problemau gyda'r hormonau, yn enwedig problemau thyroid a parathyroid
  • symptomau'n ymwneud â chylchred y mislif neu newid bywyd
  • lefel isel o siwgr yn y gwaed
  • problemau cysgu.

Os ydych chi'n meddwl fod unrhyw rai o'r cyflyrau uchod yn berthnasol i chi, sicrhewch fod eich meddyg yn gwybod amdanyn nhw. Gellir cael diagnosis drwy brofiad gwaed syml ar gyfer rhai o'r uchod - gall eich meddyg awgrymu y gwneir hyn er mwyn helpu i wneud y diagnosis cywir, neu fe allwch chi ofyn am brofion gwaed os ydych chi'n meddwl y gallen nhw fod yn berthnasol.

Etifeddiaeth enetig

Er nad oes unrhyw enynnau penodol ar gyfer iselder wedi eu canfod, dangosodd ymchwil, os oes gennych chi aelod agos o'r teulu gydag iselder, eich bod chi eich hun yn fwy tebygol o brofi iselder.

Er y gallai ein bioleg fod yn gyfrifol am hyn, gallai'r cysylltiad hefyd fod oherwydd ein bod ni fel arfer yn dysgu ymddygiad a ffyrdd o ymdopi oddi wrth y bobl o'n cwmpas wrth i ni dyfu i fyny.

Meddyginiaeth, cyffuriau hamdden ac alcohol

Gall iselder fod yn un o sgil-effeithiau llawer o wahanol feddyginiaethau. Os ydych chi'n teimlo'n isel ar ôl dechrau unrhyw fath o feddyginiaeth, edrychwch ar y daflen wybodaeth i'r claf i weld a yw iselder yn sgil-effaith, neu gofynnwch i'ch meddyg. Os ydych chi'n meddwl fod cyffur yn achosi eich iselder, gallwch siarad â'ch ynghylch cymryd meddyginiaeth wahanol, yn enwedig os ydych chi'n disgwyl y bydd y driniaeth yn para am beth amser.

Gall alcohol a chyffuriau hamdden ill dau achosi iselder. Er y gallech chi eu defnyddio ar y dechrau i wneud i chi'ch hun deimlo'n well, neu i symud eich meddwl, fe allan nhw wneud i chi deimlo'n waeth yn gyffredinol. Edrychwch ar ein tudalennau effeithiau cyffuriau hamdden ac alcohol ar iechyd meddwl i gael rhagor o wybodaeth.

Cwsg, deiet ac ymarfer corff

Gall deiet gwael a diffyg cwsg ac ymarfer corff effeithio ar eich hwyliau, a'i gwneud yn anoddach i chi ymdopi â phethau anodd sy'n digwydd yn eich bywyd.

Er na all deiet gwael, neu ddiffyg cwsg ac ymarfer corff achosi iselder yn uniongyrchol, fe allan nhw eich gwneud yn fwy tebygol o'i ddatblygu. 

Edrychwch ar ein tudalennau bwyd a hwyliauproblemau cysgu a gweithgarwch corfforol i gael rhagor o wybodaeth.

This information was published in March 2019. We will revise it in 2022.

References are available on request. If you would like to reproduce any of this information, see our page on permissions and licensing.

Share this information

arrow_upwardYn ôl i'r brig