Deall dicter – ar gyfer pobl ifanc 11-18 oed

Beth yw dicter?

Mae dicter yn emosiwn normal yr ydyn ni i gyd yn ei deimlo weithiau. Er nad ydy dicter yn broblem iechyd meddwl , mae’n gallu effeithio ar ein lles meddwl.

Gallwn fod yn ddig neu’n flin pan deimlwn yn rhwystredig, dan straen neu os teimlwn fod rhywun wedi ein trin yn wael. Weithiau mae dicter yn gallu bod yn ddi-fudd ond dro arall mae’n gallu helpu.

Weithiau nid ydyn ni’n gwybod pam y teimlwn yn ddig ond mae hynny’n ocê. Beth bynnag ydy’r rheswm, gallwn fynegi dicter yn ddiogel.

Mae deall dicter yn rhan bwysig o ddysgu sut i reoli ein dicter.

Rwy'n gallu teimlo’n rhwystredig ac yn trïo peidio ei gymryd allan ar bobl eraill, ond weithiau rwy'n methu. Rwy'n mynd yn flin gyda phobl ac weithiau’n mynd yn drist iawn iawn, am ddim rheswm o gwbl – Chantelle, 13

Pam ydyn ni’n mynd yn ddig weithiau?

Gallwn fynd yn ddig am lwyth o wahanol resymau, yn enwedig os ydyn ni’n mynd drwy brofiadau neu deimladau anodd. Rydyn ni’n aml yn galw’r pethau hyn yn ‘drigyrs’ ond mae’n ocê os ydy e’n well gennyt ti eu galw’n rhywbeth arall.

Mae gan bawb drigyrs ar gyfer mynd yn ddig. Yn yr adran yma, rhestrir rhai o’r trigyrs y gallet ti efallai uniaethu gyda nhw.

Roedd y dicter a deimlwn yn bennaf oherwydd teimlo’n fregus a bod eraill yn fy ngham-ddeall. Teimlais fod yn rhaid i mi sefyll i fyny drosof fy hun oherwydd eu hanwybodaeth, ond gall fod yn anodd adnabod hyn ar y pryd – Keara, 17

Siaradon ni gyda phobl ifanc a rannodd eu profiadau a’u teimladau anodd a arweiniodd at eu dicter:

Os oes mwy nag un peth yn dy drafferthu ers tro, gall fod yn anodd deall pam y teimlwn yn ddig. Neu efallai fod rhywbeth wedi digwydd i’n ypsetio, ond heb i ni sylweddoli ei fod yn dal i’n ypsetio.

Gallwn deimlo’n ddig am resymau sydd heb eu rhestru ar y dudalen hon. Neu deimlo’n ddig heb wybod pam.

Gwahaniaethu, cam-drin a bwlio

Gallwn deimlo’n ddig os ydy rhywun wedi gwahaniaethu yn ein herbyn, ein cam-drin, bwlio neu ein trin yn annheg. Gallwn hefyd deimlo’n ddig os gwelwn y pethau hyn yn digwydd yn y byd, fel yn y newyddion.

Mae teimlo’n ddig yn gwbl ddilys ac weithiau mae dicter yn gallu ein helpu mewn sefyllfa fel hyn.

Gall dicter fod yn gysylltiedig â chael dy fwlio, bwlio rhywun arall, neu’r ddau. Nid dy fai di ydy cael dy fwlio. A dydy e ddim yn iawn bwlio pobl eraill. Gallwn i gyd ddod o hyd i ffyrdd o reoli ein dicter heb frifo pobl eraill.

Roedd pobl yn aml yn fy marnu cyn dod i fy adnabod, oherwydd fy mod yn ymddwyn yn wahanol i bobl eraill. Roedd hyn yn arwain at fwlio. Roedd llwyth o bobl yn fy ngadael allan o bethau gan wneud i mi deimlo eu bod yn fy nghasáu ac yn ddig iawn – Keara, 17

Os ydy pobl wedi gwahaniaethu yn erbyn ti, dy gam-drin neu fwlio, ar-lein neu wyneb yn wyneb, gallet:

• Ryportio trosedd gasineb ar y wefan Stop Hate UK
• Siarad gyda rhywun drwy gysylltu gyda Childline
• Dod o hyd i gysylltiadau defnyddiol yn y Spark & Co Directory of Support

Gall gwahaniaethu, cam-drin, bwlio a chael dy drin yn annheg effeithio ar ein hunan-werth – mae’n bwysig meddwl am sut i ofalu amdanom ein hunain.

Problemau a achosir gan ddicter

Yn aml iawn, bydd ymateb i rywbeth gyda dicter yn achosi problemau. Weithiau gall y problemau hyn fod yn ddifrifol iawn.

Gall dicter achosi problemau fel:

• Gwneud difrod i’n perthnasoedd, fel ffraeo’n aml neu fynd i helynt
• Cymryd ein dicter allan arnon ni ein hunain neu ar bobl eraill, neu feddwl am wneud hynny
• Gwneud i ni deimlo’n euog, cywilydd neu ddifaru, a allai effeithio ar ein hunan-hyder a hunan-werth
• Pethau’n dechrau mynd allan o reolaeth ac effeithio ar ein bywydau pob dydd, fel ein bod yn teimlo’n ddig drwy’r amser

Ar adegau eraill, gall dicter ein helpu. Gall dicter ein helpu pan deimlwn fod rhywun yn ein trin yn wael, drwy:

• Ein gwneud yn ymwybodol bod rhywbeth yn ein trafferthu neu os nad ydy rhywbeth yn teimlo’n iawn
• Ein hannog i sefyll fyny dros y pethau sy’n bwysig i ni, fel troi dicter yn weithredu yn erbyn gwahaniaethu

Dydy teimlo’n ddig ddim yn beth hollol negyddol neu ddrwg, dim ond y ffordd yr ydych yn delio gydag e  – Emma, 17

Pryd allai dicter fod yn broblem?

Gallai dicter fod yn broblem os na allwn ei reoli’n iawn ac os teimlwn ei fod yn mynd allan o reolaeth.

Gallai achosi problemau os byddwn yn cymryd ein dicter allan arnon ni ein hunain, sy’n gallu bod yn fath o hunan-niwed. Neu drwy gymryd ein dicter allan ar bobl eraill, drwy ein hymddygiad neu sut y siaradwn gyda nhw.

Gallai dicter fod yn broblem os ydy e’n troi’n ymosodol neu’n dreisgar. Mae’r math yma o ymddygiad yn cynnwys pethau fel:

• Bygwth pobl, codi ein lleisiau neu siarad yn fwy chwyrn neu gas nag arfer
• Torri neu daflu pethau
• Cwffio gyda phobl neu frifo pobl yn gorfforol
• Gwneud pobl eraill yn ddig neu frifo eu teimladau, p’un ai y bwriadwn wneud hynny neu beidio
• Dyrnu tyllau yn y waliau neu gicio pethau, sy’n gallu bod yn fath o hunan-niwed

Gall ymddygiad ymosodol a threisgar ddychryn neu frifo’r bobl o’n cwmpas. Gallai wneud ffraeo’n waeth. A gallai arwain at broblemau difrifol fel yn yr ysgol neu gyda’r heddlu.

Mae pobl yn gallu ein barnu neu ymateb i ni mewn ffordd ddrwg os ydyn ni’n ymddwyn yn ymosodol neu’n dreisgar. Ond gallwn hefyd ymateb fel hyn wrth geisio cuddio ofn neu boen. Mae’n ocê teimlo’n flin neu wedi cael eich brifo. Ond mae’n bwysig mynegi’r teimladau hyn mewn ffyrdd buddiol.

Os wyt ti'n brifo ti dy hun neu bobl eraill, neu’n meddwl y gallet ti gwneud hynny, mae’n bwysig i chi ofyn am help.

Mynydd iâ dicter

Mae’r llun o’r mynydd iâ dicter yn dangos beth allai dicter edrych fel i eraill ‘ar y wyneb’. Ond mae hefyd yn dangos y teimladau neu’r profiadau anodd y byddwn efallai’n mynd drwyddyn nhw ‘o dan y wyneb’. Dim ond yn Saesneg y mae’r diagram hwn ar gael ar hyn o bryd.

Sut i reoli dicter

Gall fod yn deimlad brawychus iawn pan fydd dicter yn cymryd drosodd neu os collwn reolaeth ar sefyllfa. Mae llwyth o gynghorion ar ffyrdd diogel a mwy buddiol o reoli dicter yn y foment, ac yn y tymor hir.

Mae gennyn ni hefyd gyngor i helpu pan wyt ti'n teimlo yn ddig ar-lein neu ar messenger, neu yn yr ysgol, coleg neu’r gwaith.

Paid â gadael i ddicter dy foddi rhag bod y fersiwn gorau ohonot ti dy dy hun – Leah, 16

Siarad am ddicter

Gall siarad gyda rhywun am ddicter fod yn frawychus neu anghyffyrddus, yn enwedig os ydyn ni’n cael trafferth siarad am ein teimladau.

Ond os wyt ti’n cael trafferth rheoli dicter, gall siarad gydag oedolyn y gallwch ymddiried ynddyn nhw helpu. Ceisia egluro fod dicter wedi dod yn broblem i ti a bod angen cymorth arno ti. Gallet ti rhannu’r dudalen yma gyda pwy bynnag rwyt ti'n dewis siarad gyda nhw.

Am gyngor a syniadau am sut i siarad am dy deimladau, fel dicter, cer i’n tudalennau ar:

• Paratoi i siarad i rywun
• Siarad i bobl eraill

Mae elfen o dabŵ o gwmpas iechyd meddwl, yn enwedig yn fy niwylliant i, felly mae hynny’n un rheswm dros fod yn ddig – methu â chael yr help sydd ei angen arnat ti.

Gyda phwy alla i siarad am ddicter? 

Mae’n gallu bod yn anodd gwybod gyda phwy i siarad am deimladau anodd, ond mae llwyth o ffyrdd o siarad i rywun am deimlo’n ddig:

• Sefydliadau a gwasanaethau. Os wyt ti'n poeni am siarad gyda rhywun rwyt ti'n yn eu hadnabod, neu siarad wyneb yn wyneb, gallet ti defnyddio gwasanaeth tecstio neu negeseua cyfrinachol. Am fwy o wybodaeth cer i'n tudalen cysylltiadau defnyddiol.
• Pobl ifanc eraill. Cysyllta gyda nhw a rhannu profiadau drwy fforymau ar-lein fel The Mix Community Forum a Childline Message Boards.
• Dy ysgol, coleg neu weithle. Gallai rhywun fel cwnselydd neu gymorth bugeiliol dy helpu. Neu gallet ti siarad gydag athro neu athrawes yr wyt yn ymddiried ynddyn nhw – gallent dy helpu i gael cymorth.
• Dy meddyg teulu neu feddyg arall. Am wybodaeth am sut i ddechrau’r sgwrs, cer i’n tudalen ar siarad gyda dy feddyg.
• Gwasanaethau Iechyd Meddwl Plant a’r Glasoed (CAMHS). Os gallai dy ddicter fod yn gysylltiedig â phroblem iechyd meddwl,gallai rhywun dy atgyfeirio at CAMHS. Gallai CAMHS gynnig therapi neu drefnu i ti siarad gyda therapydd, seicolegydd neu seiciatrydd.

Mae gennyn ni hefyd wybodaeth am beth i’w wneud os nad oes gennyt ti unrhywun i siarad gyda nhw a sut i helpu pobl ifanc eraill gyda phroblem dicter.

Mewn byd sydd mor llawn o bethau negyddol, mae’n hawdd i ddicter gymryd drosodd. Ond mae help a chymorth ar gael!