Beth yw CAMHS? – ar gyfer pobl ifanc 11-18 oed

Gall seicolegwyr asesu ein hiechyd meddwl. Gallant hefyd roi gwahanol fathau o therapi i ni, fel therapïau siarad. Mae llawer o fathau o seicolegwyr, ond yn CAMHS maent yn fwyaf tebygol o fod yn seicolegydd clinigol.

Mae'n bosibl y byddwn ni hefyd yn cwrdd â seicolegwyr cynorthwyol, seicolegwyr dan hyfforddiant neu seicolegwyr sy'n gymdeithion clinigol. Mae pawb ohonynt yn cael eu goruchwylio gan seicolegydd hyfforddedig. Gallant helpu gyda phethau fel asesiadau, cymryd nodiadau neu ddarparu therapi siarad.

Mae’n bosibl y bydd yn gofyn am dy ganiatâd i recordio neu ysgrifennu am dy therapi. Gallet ti gofyn cwestiynau am hyn a dweud na os nad wyt ti’n teimlo’n gyfforddus. 

Mae angen i seicolegwyr clinigol fod wedi eu cofrestru’n gyfreithiol. Gallet ti gwirio a ydynt wedi cofrestru â’r Cyngor Proffesiynau Iechyd a Gofal (HCPC).

Mae'n bosibl y byddi di’n clywed am rai seicotherapyddion neu gwnselwyr yn cael eu galw’n therapyddion. Fel arfer, maent yn cael eu hyfforddi mewn therapïau siarad penodol, fel therapi gwybyddol ymddygiadol neu gwnsela. Mae’n bosibl y byddant yn gweithio gyda ni am nifer penodol o sesiynau neu dros gyfnod penodol o amser.

Paid â phoeni os wyt ti’n ei chael hi’n anodd cofio enwau’r rolau a beth mae pob person yn ei wneud. Gall fod llawer o orgyffwrdd rhwng swyddi. Efallai fod gan seicolegwyr a seicotherapyddion gefndir gwahanol yn eu hyfforddiant neu addysg, er enghraifft.

Weithiau, mae therapyddion teulu yn cael eu galw’n ‘therapyddion systemig’. Mae'n bosibl y byddant yn cynnig sesiynau therapi y byddwn ni’n mynd iddynt gyda’r canlynol:

• Ein teulu
• Y bobl rydyn ni’n byw gyda nhw
• Y bobl agosaf atom ni, fel gwarcheidwaid neu bobl eraill sy’n gofalu amdanoch chi

Mae'n bosibl y byddant yn siarad â chi gyda’ch gilydd, neu ar dy ben eich hun mewn rhai rhannau o’r sesiwn.

Gallant dy helpu i wneud y canlynol:

• Siarad am bethau anodd y gallech fod yn mynd drwyddynt gyda’ch gilydd
• Edrych ar ffyrdd y gallwch chi ddeall eich gilydd yn well
• Dod o hyd i ffyrdd newydd o gyfathrebu â’ch gilydd a chefnogi eich gilydd

Mae therapydd creadigol yn defnyddio celf i’n helpu i fynegi ein meddyliau a’n teimladau. Mae'n bosibl y bydd rhai yn eu galw’n ‘therapyddion celf’. Weithiau mae teitl eu swydd yn seiliedig ar y math o gelf maent yn ei ddefnyddio, fel therapydd cerdd neu ddrama.

Mae’n bosibl y byddant hefyd yn ein hannog i roi cynnig ar weithgareddau creadigol i’n helpu i deimlo’n well. Er enghraifft, paentio, dawnsio, actio neu ysgrifennu. Gall y rhain hefyd ein helpu i roi hwb i’n hyder a’n hunan-barch.

Yn ôl y gyfraith, mae angen i therapyddion celf, cerddoriaeth a drama fod ar gofrestr y Cyngor Proffesiynau Iechyd a Gofal (HCPC).

Does dim rhaid i therapyddion chwarae fod wedi eu cofrestru yn ôl y gyfraith. Ond gallant gael eu cofrestru gan Gymdeithas Therapyddion Chwarae Prydain neu Play Therapy UK.

Meddyg meddygol sy’n arbenigo mewn iechyd meddwl yw seiciatrydd. Mae’n bosibl y byddwch chi'n clywed rhai’n eu galw’n ‘ymgynghorwyr’ neu ‘seiciatryddion ymgynghorol’.

Gall seiciatryddion roi diagnosis o broblem iechyd meddwl i ni. Gallant ddweud wrthym am driniaethau a allai fod yn addas i ni. Gallant hefyd roi meddyginiaeth ar bresgripsiwn i ti. I gael rhagor o wybodaeth am feddyginiaeth, cer i wefan YoungMinds.

Yn ôl y gyfraith, mae angen cofrestru seiciatryddion gyda’r Cyngor Meddygol Cyffredinol (GMC).

Roeddwn i wir yn teimlo fy mod i’n cael gofal yn CAMHS, yn enwedig gan fy seiciatrydd – roedd hi bob amser yn gofyn am fy mewnbwn ac yn gwneud yn siŵr fy mod i’n deall ac yn hapus gyda fy nghynllun gofal, ac yn eiriol ar fy rhan drwy gydol y broses. Roeddwn i wir yn teimlo fy mod i’n cael fy ngweld a bod ganddi ddiddordeb gwirioneddol yn fy llesiant – Evan, 18 oed

Mae ymarferwyr CAMHS fel arfer yn weithwyr proffesiynol hyfforddedig a chofrestredig. Mae’n bosibl y byddant yn rhoi therapi i ni. Neu mae’n bosibl y byddant yn ein helpu mewn ffyrdd eraill, fel cydlynu ein gofal neu wneud asesiadau.

Gallai ymarferwyr CAMHS gynnwys:

• Nyrsys iechyd meddwl
• Gweithwyr cymdeithasol
• Therapyddion galwedigaethol
• Therapyddion

Neu mae’n bosibl bod ganddynt rôl benodol arall. Gallet ti gofyn iddynt os nad wyt ti’n siŵr.

Mae nyrsys iechyd meddwl wedi cael hyfforddiant mewn nyrsio iechyd meddwl a chorfforol. Mae’n bosibl y bydd rhai yn eu galw’n ‘nyrsys seiciatrig’.

Maent yn gallu gwirio ein hiechyd meddwl a chorfforol. Os yw’n ‘nyrs sy’n rhagnodi’, mae hefyd yn gallu rhoi meddyginiaeth ar bresgripsiwn.

Yn ôl y gyfraith, mae angen i nyrsys fod ar gofrestr y Cyngor Nyrsio a Bydwreigiaeth (NMC).

Mae gweithwyr cymdeithasol yn gallu ein helpu ni a’r bobl sy'n gofalu amdanom ni, fel ein teulu neu warcheidwaid. Rhan fawr o’u gwaith yw helpu i’n cadw ni’n ddiogel.

Gall gweithwyr cymdeithasol:

• Helpu os rydym mewn gofal neu mewn perygl o gamdriniaeth
• Ein helpu ni gyda phroblemau iechyd meddwl
• Gweithio gyda ni, a’r bobl rydyn ni’n byw gyda nhw, os ydyn ni’n mynd drwy rywbeth anodd gartref

Yn ôl y gyfraith, rhaid i weithwyr cymdeithasol fod wedi cofrestru gyda Social Work England (SWE) neu Gofal Cymdeithasol Cymru.

I gael rhagor o wybodaeth a chymorth ynghylch camdriniaeth, cer i wefan Childline.

Mae therapyddion galwedigaethol yn ein helpu gyda phethau bob dydd, fel:

• Gofalu amdanom ein hunain, fel rheoli ein hylendid a gwneud yn siŵr ein bod ni’n bwyta’n dda
• Gwneud pethau rydym yn eu mwynhau, fel cymdeithasu a hobïau
• Gweithgareddau eraill, fel mynd i’r ysgol neu i’r gwaith
• Gallant ein helpu i ddysgu, datblygu sgiliau neu ddatrys problemau.

Yn ôl y gyfraith, mae angen i therapyddion galwedigaethol fod wedi cofrestru â’r Cyngor Proffesiynau Iechyd a Gofal (HCPC).

Cydlynwyr gofal yw ein prif gyswllt os ydyn ni’n cael triniaeth a chymorth yn CAMHS. Dylent gadw mewn cysylltiad agos â ni ac ateb unrhyw gwestiwn. Mae'n bosibl eu bod yn rhywun rydym wedi cwrdd â nhw o’r blaen, fel ymarferydd neu therapydd CAMHS. Mae'n bosibl y bydd rhai yn eu galw’n ‘weithwyr allweddol’ hefyd.

Gall dy gydlynydd gofal ateb cwestiynau am adael CAMHS a symud i Wasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion (AMHS).

Yng Nghymru, mae rôl ar wahân i hyn, a elwir yn ‘weithiwr pontio’, neu a elwir weithiau’n ‘gydlynydd cynllun gofal a thriniaeth’.

Gall cydlynwyr gofal neu weithwyr pontio hefyd ein helpu i wneud pasbort pontio. Mae gennym ragor o wybodaeth am sut i greu pasbort pontio, a thempled y gallet ti ei ddefnyddio.

Arhosodd fy nghydlynydd gofal gyda mi drwy gydol fy holl brofiad gyda CAMHS, felly roedd yn braf cael rhywun i aros wrth fy ochr wrth i’m hymarferwyr gofal eraill newid.

Mae’n bosibl mai gweinyddwyr neu dderbynyddion fydd y rhai cyntaf y byddwn yn siarad â nhw ar y ffôn neu’n cwrdd â nhw yn CAMHS. Maent yn gallu:

• Trefnu neu newid apwyntiadau
• Ateb cwestiynau am amseroedd aros
• Cysylltu â’r un sy’n rheoli ein gofal

Dylent hefyd eich helpu gydag unrhyw gwestiwn sydd gennych chi, neu eich rhoi mewn cysylltiad â rhywun yn y gwasanaeth a all eich helpu.