Beth yw diagnosis? - i bobl ifanc 11-18 oed

Beth yw diagnosis iechyd meddwl?

Ffordd o ddisgrifio grŵp o brofiadau a’r effaith maen nhw’n ei gael arnat ti ydy diagnosis iechyd meddwl. Gall hyn gynnwys dy deimladau, dy feddyliau a dy ymddygiad.

Mae gwahanol fathau o broblemau iechyd meddwl i’w cael. Mae gweithwyr meddygol proffesiynol yn gwneud diagnosis ar sail dy deimladau, dy brofiadau a dy ymddygiad. Efallai y byddi hefyd yn clywed y rhain yn cael eu galw’n symptomau.

Efallai y bydd rhai ohonom yn cael un diagnosis ac efallai y bydd eraill yn cael mwy. Hyd yn oed os na chawn ddiagnosis, efallai y byddwn yn uniaethu ag un neu fwy ac yn gweld eu bod yn ein helpu i ddeall ein hunain yn well.

Gall dy ddiagnosis newid hefyd. Efallai y bydd diagnosis arall yn fwy addas i dy brofiadau. Neu efallai nad wyt ti’n fodlon ar dy ddiagnosis gwreiddiol.

Pam fyswn i eisiau diagnosis?

Mae cael diagnosis yn gallu bod yn beth da weithiau. Mae’n gallu dy helpu i:

Ddeall sut rwyt ti'n teimlo
Cael enw ar yr hyn rwyt ti wedi bod yn ei brofi
Teimlo’n llai unig
Cael mwy o wybodaeth am yr hyn rwyt ti wedi bod yn ei brofi
Dod o hyd i’r gefnogaeth a’r triniaethau iawn i helpu
Egluro wrth bobl eraill beth wyt ti’n mynd drwyddo
Cysylltu ag eraill sy’n cael profiadau tebyg
Dod o hyd i ffyrdd o ymdopi a theimlo’n well

Ond mae’n bosibl na gei di ddiagnosis neu efallai na fydd yn ddefnyddiol. Ac mae hyn yn iawn. Mi elli di’n dal ddod o hyd i gymorth a help gyda’r hyn rwyt ti’n mynd drwyddo.

Mae yna reswm y tu ôl i beth rwyt ti’n ei brofi ac mae’n ffitio i’w le ac rwyt ti’n deall dy hun yn well – Dora, 17

Dydy cael diagnosis ddim yn rhoi label arnaf i – fe wnaeth imi deimlo’n llawer llai unig a gwneud imi sylweddoli bod rheswm pam roeddwn i’n teimlo mewn ffordd benodol – Mel, 15

Sut gwneir diagnosis o broblemau iechyd meddwl?

I gael diagnosis ffurfiol, bydd angen iti siarad â gweithiwr iechyd proffesiynol.

Mae siarad gyda meddyg yn aml yn lle da i ddechrau. Efallai y bydd yn siarad gyda ti am yr hyn maen nhw’n meddwl rwyt ti’n ei brofi a lle galli di ddod o hyd i gymorth.

Efallai y bydd hefyd yn dy gyfeirio i’r Gwasanaethau Iechyd Meddwl Plant a'r Glasoed (CAMHS). Dyma lle bydd gweithiwr meddygol proffesiynol yn dy asesu ac efallai yn rhoi diagnosis iti. Mae rhai CAMHS hefyd yn derbyn atgyfeiriadau oddi wrth ysgolion a gweithwyr cymdeithasol.

Os galli, fe allet ti gael asesiad preifat. Ond mae hyn yn costio.

Bechod na fyddai rhywun wedi bod yno i fi ar ôl fy asesiadau, i ddweud nad ydy diagnosis yn fy niffinio i a bod meddygon yno i fy helpu.

Beth sy’n digwydd yn ystod asesiad iechyd meddwl?

Seiciatrydd neu seicolegydd fydd yn arwain dy asesiad iechyd meddwl fel arfer. Neu fe fydd gweithiwr iechyd meddwl proffesiynol arall, fel nyrs iechyd meddwl, yn dy asesu.

Yn ystod yr asesiad, efallai y byddan nhw’n gofyn iti:

Sut wyt ti’n meddwl, yn teimlo ac yn ymddwyn ar hyn o bryd
Ers faint wyt ti wedi bod yn teimlo fel hyn
Pa effaith y mae’r teimladau a’r profiadau hyn yn ei chael ar dy fywyd
Unrhyw broblemau rwyt ti’n eu cael gartref, yn yr ysgol, yn y gwaith neu mewn perthnasoedd
Dy hanes meddygol

Efallai y byddan nhw hefyd yn edrych ar dy iechyd corfforol. Ac a fu unrhyw newidiadau yn dy arferion cysgu, yn dy ddiet neu dy lefelau gweithgarwch.

Y rheswm am hyn yw efallai y byddant eisiau sicrhau nad oes gennyt unrhyw broblemau iechyd corfforol yn gyntaf.

Pryd fydda i’n clywed yn ôl?

Mae faint o amser mae’n ei gymryd i gael diagnosis yn gallu amrywio. Fe allet gael un ar ddiwrnod dy asesiad neu ychydig ar ôl hynny. Weithiau, fe allai gymryd mwy o amser os bydd angen rhagor o wybodaeth. Maen nhw’n gwneud hyn er mwyn ceisio deall beth sy’n mynd ymlaen a sut yw’r ffordd orau iddyn nhw helpu.

Yna, efallai y cei di lythyr, galwad ffôn neu apwyntiad arall i siarad am dy ddiagnosis.

Os cei di ddiagnosis, dylai dy feddyg siarad gyda ti am y driniaeth a’r cymorth sydd ar gael. Dylen nhw adael i ti ofyn cwestiynau ac awgrymu pethau a allai helpu. Gallai hyn gynnwys llinellau cymorth neu grwpiau cymorth i’w trio.

Cofia: does dim angen iti gael diagnosis i gael help. Mae yna bobl y gelli siarad â nhw a llefydd iti gael cymorth.

Mae’n bosibl gwella o broblem iechyd meddwl, ac mae llawer ohonom yn gwneud hynny. Efallai y byddwn yn galw hyn yn wella neu’n byw’n dda. Ond efallai y byddi’n cael trafferth gyda dy iechyd meddwl o bryd i’w gilydd. 

Pan fyddi wedi gweld pa gymorth sy’n gweithio i ti, mae’n debygol y byddi’n teimlo'n fwy abl i gadw'n iach.

Beth os nad yw fy niagnosis yn helpu?

Efallai y bydd gennyt deimladau anodd am gael diagnosis. Er enghraifft, efallai dy fod:

Yn anghytuno â’ch diagnosis
Yn meddwl nad yw’n egluro'r hyn rwyt ti yn ei brofi
Yn ddryslyd os yw dy ddiagnosis wedi newid llawer
Yn teimlo ei fod yn label annefnyddiol ac yn poeni y bydd pobl yn dy drin yn wahanol o’r herwydd
Yn meddwl ei fod yn golygu bod angen help gan weithiwr proffesiynol arnat, pan fyddai’n well gennyt gael help gan bobl yn dy gymuned
Yn meddwl ei fod yn anwybyddu’r pethau eraill sy’n digwydd yn dy fywyd
Yn meddwl ei fod yn rhoi’r bai arnat ti
Yn poeni sut allai effeithio ar dy ddyfodol.

Hefyd, fe all atgyfeiriadau i wasanaethau ac i gael asesiadau gymryd amser hir. Efallai y byddi’n teimlo’n rhwystredig neu’n ypset am y broses.

Mae yna lawer o stigma a rhagfarn, yn enwedig mewn lleiafrifoedd fel y gymuned ddu – Kora, 18

Beth os nad wyf yn cytuno â’m diagnosis?

Os nad wyt ti’n cytuno â dy ddiagnosis, efallai dy fod yn teimlo nad yw'r gweithwyr proffesiynol wedi gwrando arnat. Gall hyn fod yn rhwystredig ac yn annifyr.

Fe elli siarad â’r meddyg neu’r tîm a roddodd y diagnosis ac egluro pam nad wyt ti’n cytuno. Mae gennym wybodaeth am eirioli drosot ti dy hun a allai helpu. Os nad wyt ti’n teimlo’n gyfforddus gyda hyn, fe allet ofyn i oedolyn dibynadwy dy helpu.

Fe elli hefyd ofyn am gael siarad â meddyg arall i weld a yw’n meddwl y gallai dy ddiagnosis fod yn wahanol. Mae hyn yn cael ei alw yn ail farn.

Os wyt ti’n anhapus gyda'u rhesymau neu os na fyddan nhw'n gadael iti siarad â neb arall, fe allet wneud cwyn.

Beth os na chaf ddiagnosis?

Gallet beidio â chael diagnosis am lawer o wahanol resymau. Gall siarad â phobl nad ydyn ni’n eu hadnabod yn dda iawn am sut rydyn ni’n teimlo godi ofn arnon ni. Neu efallai dy fod wedi cael ymateb gwael gan deulu neu ffrindiau.

Efallai dy fod wedi ceisio cael diagnosis ond heb allu cael un. Ac efallai ein bod yn teimlo y byddai diagnosis yn helpu i gadarnhau beth ydyn ni’n mynd drwyddo.

Os na chewch ddiagnosis, gelli di wastad gael cymorth. Fe elli di wastad cael pethau fel therapïau siarad a chwnsela. Mae ysgolion neu sefydliadau lleol yn cynnig y rhain, a does dim rhaid iti fynd drwy CAMHS bob amser.

Beth yw hunan ddiagnosis?

Hunan ddiagnosis ydy pan fyddwn ni’n rhoi diagnosis i ni’n hunain heb weithiwr gofal iechyd. Fe all fod yn ffordd o wneud synnwyr o’n profiadau.

Mae yna lawer o wybodaeth ar y cyfryngau cymdeithasol. Weithiau, fe all hyn ein helpu i ddeall beth rydyn ni’n mynd drwyddo. A sut allai hyn fod yn gysylltiedig â phroblem iechyd meddwl. Gallai hyn ein harwain i wneud hunan ddiagnosis. Ond mae’n bwysig meddwl am ba wybodaeth y gallwn ni ddibynnu arni.

Fe allai hunan ddiagnosis fod yn ddefnyddiol:

Os wyt ti’n aros am asesiad ac eisiau deall beth rwyt ti’n ei deimlo ac yn ei brofi
Os nad wyt ti’n teimlo’n gyfforddus yn defnyddio gwasanaethau iechyd meddwl
Os nad wyt ti eisiau diagnosis ffurfiol
Os wyt ti eisiau dod o hyd i ffyrdd o helpu dy hun

Ond nid pawb ohonom fydd eisiau gwneud hunan ddiagnosis. Efallai y byddi’n teimlo fel hyn:

Rwyt ti eisiau aros i weithiwr proffesiynol dy asesu
Dwyt ti ddim yn ymddiried yn y wybodaeth rwyt ti’n ei gweld ar-lein
Mae arnat angen diagnosis ffurfiol i gael y driniaeth a’r gefnogaeth sydd eu hangen arnat

P’un a wyt ti’n uniaethu â diagnosis ai peidio, mae yna lawer o ffyrdd o ofalu am dy les dy hun. Does dim rhaid i ti fynd drwy bethau ar dy ben dy hun.

A oes rhaid i mi ddweud wrth bobl eraill am fy niagnosis?

Does dim rhaid iti ddweud wrth neb am ddiagnosis os nad wyt ti eisiau. Ond fe allai dy helpu i deimlo fel bod gennyt ti fwy o gefnogaeth.

Os cei di ddiagnosis, ni fydd dy feddyg fel arfer yn dweud wrth dy rieni, dy ofalwyr na dy warcheidwaid. Heblaw, os ydyn nhw’n poeni y gallet ti neu rywun arall fod mewn perygl. Cyfrinachedd yw’r enw ar hyn. Darllena ein tudalen i gael rhagor o wybodaeth am gyfrinachedd.

Dy ddewis di ydy dweud wrth dy ysgol, dy goleg neu dy waith am dy ddiagnosis neu beidio. Efallai y byddan nhw’n gofyn mewn rhai sefyllfaoedd. Er enghraifft, os bydd yn effeithio ar dy allu i wneud tasgau penodol neu os oes arnat angen addasiadau rhesymol.

Os wyt ti’n ei chael yn anodd gwneud pethau dydd i ddydd oherwydd dy iechyd meddwl, fe allai gyfrif fel anabledd. Ac efallai y byddet yn gallu cael addasiadau rhesymol i helpu. Fel cymryd mwy o egwylion neu ddechrau a gorffen ar wahanol adegau.

Nid oes angen diagnosis arnat i gael addasiadau rhesymol o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010.

Ar ôl iti gael cynnig swydd neu le ar gwrs, gallant dy holi am dy iechyd corfforol a dy iechyd meddwl. Os ydynt yn tynnu’r cynnig yn ôl ar ôl iti ddweud wrthyn nhw, fe allai hyn gyfrif fel gwahaniaethu. Mae gennym rhagor o wybodaeth ar wneud cwyn.

Deall cyfrinachedd

Eisiau gwybod mwy am pryd y gellir rhannu gwybodaeth am dy iechyd meddwl?

Darllena ein tudalen ar ddeall cyfrinachedd

Mae gallu rhoi enw i gyflwr hefyd wedi golygu y gallai fy ysgol ddechrau rhoi mwy o gefnogaeth imi, fel mod i’n gallu dychwelyd yn llawn amser i’r ysgoll – Mel, 15

Ymhle alla’ i gael cymorth?

Lle bynnag wyt ti ar dy siwrnai ddiagnosis, fe allet wneud y canlynol:

Siarad â rhywun – darllena ein hawgrymiadau ar sut i siarad â phobl eraill.
Edrych am lefydd i gael cymorth a thriniaeth – darllena ein gwybodaeth am ddod o hyd i gymorth.
Gofalu am dy les – mae gan ein tudalen awgrymiadau defnyddiol ar ffyrdd o ofalu am dy les.
Cysylltu â llinell gymorth neu linell destun – ar ein tudalen cysylltiadau defnyddiol fe weli restr o fudiadau y gelli droi atynt am help cyfrinachol a dienw.
Cysylltu ag eraill – gelli siarad â phobl ifanc sy’n mynd drwy bethau tebyg ar fyrddau negeseuon fel The Mix neu Childline.

Apiau ar gyfer iechyd meddwl

Gall rhai apiau ein helpu gyda phethau fel teimlo'n dawelach neu reoli symptomau anodd. Ond gyda chymaint o apiau, gall deimlo'n anodd gwybod ble i ddechrau.

I ddod o hyd i apiau diogel a dibynadwy i bobl ifanc, cer i lyfrgell apiau Mind.

Cer i’r llyfrgell apiau

Oedd y dudalen hon yn ddefnydiol? Yes No Tell us more Tell us more

X

Tell us more

Why did you visit this page? *

For my own mental health
For someone else’s mental health
Academic/educational/professional reason
Other reason

What do you want to tell us about?

Praise – things we do well
Criticism – things we could do better
Errors, mistakes or broken links

Please give us your feedback:

Note:

Please don’t include personal details like your name or email address. If you do, data protection law means we’ll have to delete your comments.
Unfortunately we can’t reply to this. If you want a response from us, see our Contact us page.
If you are in crisis right now and want to talk to someone urgently then you could call Samaritans on 116 123 (freephone). Our pages on crisis services have more options.