Sut i wneud apwyntiad meddyg teulu ar gyfer iechyd meddwl – i bobl ifanc 11-18 oed

Mynd i weld meddyg teulu i siarad am dy iechyd meddwl

Efallai y bydd gwneud apwyntiad i weld meddyg teulu am y tro cyntaf yn dy frawychu, yn dy ddrysu, neu’n dy lethu. A hynny’n enwedig pan fyddi di eisiau siarad gyda’r meddyg am dy iechyd meddwl. Efallai na fyddi di’n gwybod sut i ddod o hyd i feddyg teulu, beth i’w ddisgwyl, na sut mae’r cyfan yn gweithio. Mae gan lawer ohonon ni’r pryderon hyn – dwyt ti ddim ar dy ben dy hun. 

Mae’r canllaw hwn yn egluro sut i weld meddyg teulu i siarad am dy iechyd meddwl. Mae’n esbonio’r broses o wneud apwyntiad a beth ydy dy opsiynau di, fel dy fod yn teimlo’n fwy parod at y profiad, ac mewn rheolaeth.

Dim ots sut rwyt ti’n teimlo neu beth rwyt ti’n ei wynebu, mae’n bosibl mai siarad gyda dy feddyg teulu fydd y cam cyntaf i gael y cymorth sydd ei angen arnat ti.

Does dim rhaid i ti aros i fod ar dy waethaf i ofyn am help. Fyddet ti ddim yn gwneud hynny a thithau’n sâl yn gorfforol, ac mae cael cymorth yn gynharach yn gallu bod yn help enfawr i wella.

Beth ydy meddyg teulu?

Enw arall ar feddygon teulu ydy ‘ymarferwyr cyffredinol’. Mae llawer ohonon ni’n defnyddio’r gair ‘doctor’ i olygu’r un peth â meddyg teulu.

Mae cael siarad gyda meddyg teulu yn wasanaeth rhad ac am ddim i bawb. Y Gwasanaeth Iechyd Gwladol (y GIG) sy’n gyfrifol am y gwasanaeth hwn. Fe allwn ni fynd i weld ein meddyg teulu os nad ydy rhywbeth yn teimlo’n iawn gyda’r canlynol:

• Iechyd corfforol, fel poen, salwch, anafiadau neu newidiadau yn ein cyrff
• Iechyd meddwl, fel gorbryder, teimlo’n isel ein hysbryd, teimlo dan straen neu deimlo wedi ein llethu

Mae’r problemau iechyd hyn yr un mor bwysig â’i gilydd, ac mae’r ddau yn haeddu help.

Fe allwn ni feddwl am ein meddyg teulu fel y cam cyntaf i gael cymorth proffesiynol. Bydd y meddyg yn ceisio deall beth sy’n digwydd i ti, ac efallai y bydd wedyn yn cynnig cyngor, yn awgrymu triniaethau, neu’n ein hatgyfeirio ni i weld rhywun arall.

Roedd fy meddyg teulu yn ofalgar ac yn llawn empathi, ac yn bwysicach na dim, roedd yn parchu fy mhenderfyniadau’n llwyr. Rwy’n falch fy mod i wedi gofyn am help.

Sut ydw i’n dod o hyd i feddyg teulu yn agos ata i?

I weld meddyg teulu, yn gyntaf mae angen i ti ddod o hyd i bractis meddyg teulu yn dy ardal leol a chofrestru yno. Yn dibynnu ar ble rwyt ti’n byw, efallai y bydd pobl yn galw’r practis yn un o’r rhain:

• Practis cyffredinol
• Practis meddygol
• Canolfan iechyd
• Lle doctor
• Meddygfa neu syrjeri – does gan ‘syrjeri’ ddim byd i’w wneud â chael llawdriniaeth, fel byddet ti’n ei chael yn yr ysbyty

Os nad wyt ti wedi cofrestru eto, fe alli di ddod o hyd i dy bractis meddyg teulu agosaf gan ddefnyddio gwefan chwilio GIG Cymru. Os wyt ti’n byw yn Lloegr, fe alli di ddefnyddio gwefan chwilio GIG Lloegr.

Mae’r rhan fwyaf o bractisau meddygon teulu yn gwasanaethu ardal leol benodol, felly gan amlaf bydd angen i ti fyw gerllaw. Ond efallai hefyd y galli di gofrestru fel claf dros dro mewn rhai sefyllfaoedd.

Efallai y bydd gan bob practis ffyrdd gwahanol o gofrestru – er enghraifft, ar-lein, wyneb yn wyneb, neu drwy lenwi ffurflen. Fyddi di byth yn gorfod talu i gofrestru.

Weithiau, efallai y bydd dy bractis agosaf yn dweud nad ydyn nhw’n derbyn neb newydd ar hyn o bryd. Os bydd hyn yn digwydd, efallai y bydd angen i ti gofrestru gyda phractis ymhellach i ffwrdd – ceisia ddefnyddio gwefan chwilio’r GIG eto.

Does dim byd o’i le yn cyfaddef bod angen help arnat ti. Mae’n beth dewr i’w wneud – Lao, 18

Pa fathau o apwyntiadau meddygon teulu sydd ar gael?

Mae yna wahanol ffyrdd o siarad gyda meddyg teulu am iechyd meddwl. Fe alli di gael apwyntiad:

• Wyneb yn wyneb ym mhractis y meddyg, mewn ystafell breifat
• Dros y ffôn, sy’n golygu y byddai angen i ti ddod o hyd i le preifat i siarad
• Dros alwad fideo, ond mae hyn yn llai cyffredin

Bydd y practis gan amlaf yn penderfynu pa fath o apwyntiad sydd orau. Ond fe alli di ofyn am fath gwahanol o apwyntiad os byddai’n well gen ti. Er enghraifft, os byddai’n well gen ti siarad wyneb yn wyneb na dros y ffôn, rho wybod iddyn nhw.

Bydd y practis yn cadarnhau dyddiad yr apwyntiad, yr amser a’r math drwy anfon neges destun, e-bost, neges ar-lein, neu neges mewn ap.

Os ydy dy apwyntiad pan fyddi di gan amlaf yn yr ysgol, y coleg neu’r gwaith, rho wybod i athro neu reolwr. Dylen nhw allu rhoi amser i ffwrdd i ti neu drefnu lle tawel i ti wneud dy alwad.

Yn fy apwyntiad wyneb yn wyneb, roeddwn i’n teimlo’n ddigon cyfforddus yng nghwmni fy meddyg i ddweud beth oedd yn digwydd. Fe gefais i fy anfon at CAMHS ac fe gefais i gwnsela yn yr ysgol.

Beth ddylwn i ei ddisgwyl yn fy apwyntiad?

Mewn apwyntiad i siarad am iechyd meddwl, bydd dy feddyg teulu yn gwrando arnat ti ac efallai’n gofyn cwestiynau am y pethau hyn:

• Dy hwyliau, a allai olygu llenwi holiaduron yn gofyn sut rwyt ti wedi bod yn teimlo’n ddiweddar
• Dy fywyd yn yr ysgol neu gartref ac unrhyw ddigwyddiadau diweddar a allai effeithio ar sut rwyt ti’n teimlo
• Unrhyw newidiadau rwyt ti wedi’u hwynebu’n ddiweddar, fel newidiadau yn dy gwsg, arferion bwyta neu iechyd cyffredinol
• Dy hanes meddygol, ac a wyt ti neu dy deulu wedi cael problemau iechyd yn y gorffennol

Os gwnest ti ddefnyddio ffurflen ar-lein i drefnu dy apwyntiad, efallai y byddi di wedi ateb rhai o’r cwestiynau hyn eisoes. Efallai y bydd dy feddyg teulu yn trafod dy atebion gyda ti, neu efallai y bydd yn gofyn i ti lenwi holiadur arall i’w helpu i benderfynu pa gymorth y bydd yn gallu’i roi.

Efallai y bydd dy feddyg teulu hefyd yn archwilio dy iechyd corfforol. Bydd gwneud hyn yn ei helpu i ddarganfod a allai rhywbeth arall fod yn effeithio ar dy iechyd meddwl. Er enghraifft, hormonau neu sgil-effeithiau o feddyginiaethau eraill.

Efallai y bydd y meddyg yn gwneud archwiliadau fel:

• Cymryd dy bwysedd gwaed
• Dy bwyso
• Gwneud rhai profion gwaed

Os byddi di’n siarad dros y ffôn, efallai y bydd dy feddyg teulu yn gofyn i ti wneud apwyntiad ar wahân, wyneb yn wyneb, i archwilio dy iechyd corfforol.