Ble i chwilio am gymorth iechyd meddwl - ar gyfer pobl ifanc 11-18 oed

Cymorth gan bobl rwyt ti’n eu hadnabod ac yn ymddiried ynddyn nhw

Efallai y bydd rhai ohonom yn teimlo’n gyfforddus yn gofyn am gymorth iechyd meddwl gan bobl rydyn ni’n eu hadnabod ac yn ymddiried ynddyn nhw, fel:

• Ffrindiau
• Partneriaid
• Aelodau o’r teulu
• Gofalwyr neu warchodwyr plant
• Hyfforddwyr chwaraeon
• Arweinwyr ffydd
• Staff yn yr ysgol, fel athrawon neu nyrsys ysgol
• Oedolion eraill rydych yn ymddiried ynddyn nhw

Mae pobl rydyn ni’n eu hadnabod ac yn ymddiried ynddyn nhw yn gallu gwrando arnon ni a’n helpu ni i deimlo’n llai unig. Maen nhw’n gallu ein helpu hefyd gyda phethau ymarferol. Fel ein helpu i ddod o hyd i wasanaeth neu ddod i apwyntiadau gyda ni.

Ond efallai y bydd rhai ohonom ni’n ei chael yn anodd siarad â phobl sy’n agos atan ni. Efallai y byddwn yn poeni eu bod nhw ddim am wneud y canlynol:

• Deall sut rydym yn teimlo
• Gwybod sut i gynnig cymorth ar gyfer iechyd meddwl
• Ein trin yn yr un ffordd ag o’r blaen

Mae’n iawn os dydyn nhw ddim yn deall neu ddim yn sicr sut i’ch helpu. Edrychwch ar ein rhestr o bobl eto a thrïwch siarad efo rhywun arall. Does dim bai arnoch chi os dydyn nhw ddim yn teimlo eu bod yn gallu eich cefnogi ar hyn o bryd.

Pan wnes i ofyn am help, roedd pawb mor gefnogol a byddai’n dda gen i pe bawn i wedi gwneud hynny’n gynt – roedd y syniad yn llawer mwy brawychus na’r realiti.

Cymorth gan dy feddyg

Mae meddyg neu feddyg teulu yn gallu ein helpu gydag iechyd meddwl gymaint ag iechyd corfforol. Mae’r dudalen yma’n defnyddio'r gair ‘meddyg’, ond mae’n golygu’r un peth â ‘meddyg teulu’.

Mi allwn ni ofyn i’n meddyg am gymorth iechyd meddwl ar unrhyw adeg. Hyd yn oed os dydyn ni ddim yn siŵr beth rydyn ni’n ei deimlo neu’n ei brofi.

Er bod mynd i weld meddyg yn gallu gwneud i chi deimlo’n ofnus, maen nhw’n gallu rhoi lle diogel i ni siarad ac ateb unrhyw gwestiynau sydd gennym. Ond mae’n gallu bod yn anodd os oes rhaid i ni aros am ychydig am apwyntiad.

Ar ôl i ti siarad â meddyg, efallai y byddan nhw’n:

• Rhoi gwybodaeth i ti am iechyd meddwl a sut i ofalu am dy hun
• Cynnig triniaeth i ti, gan gynnwys therapïau siarad fel cwnsela, neu fath o feddyginiaeth
• Dy gyfeirio at wasanaeth arbenigol, fel Gwasanaethau Iechyd Meddwl Plant a’r Glasoed (CAMHS)

Mi alli di fynd i weld meddyg ar ben dy hun dim ots faint oed wyt ti, ond efallai y byddan nhw’n dy annog i siarad â rhiant, gofalwr neu warcheidwad am beth sy’n digwydd. Rhaid i feddygon ddilyn rheolau llym ynghylch cyfrinachedd.

Yn ystod fy apwyntiad wyneb yn wyneb, roeddwn i’n teimlo’n ddigon cyfforddus gyda fy meddyg i ddweud beth oedd yn digwydd. Mi ges i fy atgyfeirio at wasanaethau CAMHS a chael gwasanaeth cwnsela yn yr ysgol.

Cymorth gan yr ysgol neu’r coleg

Efallai y byddwn am gysylltu ag oedolyn y gallwch ymddiried ynddo yn yr ysgol neu’r coleg i ofyn am gymorth iechyd meddwl. Mi allem siarad ag:

• Athro neu diwtor
• Nyrs ysgol
• Arweinydd iechyd meddwl
• Aelod o’r tîm bugeiliol

Mae rhai ysgolion yn rhoi:

• Gwasanaethau cwnsela
• Timau Cymorth Iechyd Meddwl (MHST)

Fe wnes i siarad â chwnselydd a oedd yn mynd i’r ysgol bob wythnos ac a wnaeth fy helpu i deimlo’n ddigon cyfforddus i siarad am beth roeddwn i’n cael trafferth gydag ef, a sut i ddelio â’r peth yn well.

Os dwyt ti ddim yn siŵr pa gymorth sydd ar gael, mi alli di ofyn i aelod o staff rwyt ti’n ymddiried ynddo. Mi all dy helpu i ystyried dy opsiynau. Efallai y bydd yn gallu dy atgyfeirio at gwnselydd ysgol neu CAMHS.

Cymorth ac apiau ar-lein

Mae cysylltu â phobl fel ni ein hunain yn gallu ein helpu i deimlo ein bod yn cael cefnogaeth ac yn llai unig. Mi allwn rannu sut rydyn ni’n teimlo a chwilio am gyngor gan bobl eraill ar sut i ymdopi â phrofiadau anodd.

Efallai y byddwn yn gweld ei bod yn ddefnyddiol siarad â phobl ifanc eraill sy’n mynd drwy rywbeth tebyg i ni.

Gallwch siarad â phobl eraill ar fyrddau negeseuon ar-lein, fel:

• The Mix
• Childline

Cadw’n ddiogel ar-lein wrth chwilio am gymorth

Mae rhannu dy deimladau yn gallu helpu yn ystod cyfnod anodd. Ond mae’n bwysig cadw’n ddiogel ar-lein wrth siarad â phobl dwyt ti ddim yn eu hadnabod.

Ar fyrddau negeseuon, apiau cyfryngau cymdeithasol a gwefannau cymorth iechyd meddwl, efallai y gweli di negeseuon, delweddau neu sylwadau sy’n dy ypsetio.

Ceisia wneud yn siŵr dy fod yn defnyddio safleoedd ac apiau sy’n gwneud y canlynol yn unig:

• Gyda chanllawiau ar beth rwyt ti’n gallu postio a beth sy’n annerbyniol
• Gyda chymedrolwyr sy’n gwneud yn siŵr bod defnyddwyr yn dilyn y canllawiau
• Yn addas ar gyfer dy grŵp oedran
• Ddim yn dy annog i wneud unrhyw beth peryglus neu niweidiol i dy hun
• Ddim yn gofyn am wybodaeth sy’n gallu dangos pwy wyt ti, fel dolenni cyfryngau cymdeithasol neu’r ardal lle rwyt ti’n byw
• Ddim yn gofyn i ti rannu dy gyfeiriad na dy rif ffôn

Mi alli di gael arweiniad ar gadw’n ddiogel ar-lein gan Childline, NSPCC ac Young Minds.

O’r gefnogaeth rydw i wedi’i chael drwy wefannau a chleifion allanol, mae fel fy mod i’n gweld pethau o safbwynt llawer mwy.

Talu am therapi preifat

Mae therapi preifat yn fath o gymorth iechyd meddwl sy’n costio arian i'w ddefnyddio.

Efallai y byddi di’n penderfynu talu am therapi preifat os wyt ti’n:

• Cael trafferth cael cymorth drwy CAMHS oherwydd rhestrau aros hir
• Angen cymorth ychwanegol os wyt ti newydd adael CAMHS
• Ddim yn gallu parhau i weithio gyda dy therapydd presennol am unrhyw reswm

Os wyt ti’n gallu ei fforddio, mae talu am therapi preifat yn gallu bod yn ddefnyddiol oherwydd:

• Mi alli di gael apwyntiad cyntaf yn llawer cynt na CAMHS
• Mae’r therapydd yn gallu dy helpu i gael ail farn am dy ddiagnosis
• Fel arfer, bydd gennyt lawer mwy o lais o ran pryd a pha mor aml galli di wneud apwyntiadau

Os wyt ti’n gallu, efallai byddi di’n hoffi gofyn i dy riant, gofalwr neu warcheidwad a allan nhw dy helpu i ddod o hyd i therapydd neu gwnselydd.

Cofia: mae therapi preifat yn gallu bod yn ddrud. Mae costau’n gallu bod yn wahanol iawn yn dibynnu ar ble rwyt ti’n byw, ac mae’r gost yn debygol o fod yn barhaus.

Ond os wyt ti ar incwm isel, yn ddi-waith neu’n fyfyriwr, mae rhai therapyddion yn cynnig ‘cyfradd consesiwn’ rhatach. Weithiau mae’r apwyntiad cyntaf am ddim. Mae hyn yn rhoi cyfle i’r ddau ohonoch ddarganfod beth yw dy anghenion ac archwilio’r berthynas.