Mynnwch help nawr Gwnewch rodd

Arian ac iechyd meddwl

Awgrymiadau ymarferol ar reoli eich arian a gwella eich iechyd meddwl.

Mae'r dudalen hon hefyd ar gael yn Saesneg.

Mae cysylltiad rhwng arian ac iechyd meddwl

Gall iechyd meddwl gwael wneud ennill a rheoli arian yn anoddach. A gall poeni am arian wneud eich iechyd meddwl yn waeth. Gall ddechrau teimlo fel cylch dieflig.

Efallai y bydd rhoi trefn ar bethau yn teimlo fel tasg sy’n drech na chi. A gall llawer o bethau fod y tu hwnt i’ch rheolaeth chi. Ond ceisiwch wneud pethau un cam ar y tro.

Pwrpas yr awgrymiadau ar y dudalen hon yw eich helpu i ddechrau arni.

Coronafeirws a phryderon ariannol

Mae’r coronafeirws yn achosi pryderon ariannol i lawer o bobl.

Blwyddyn o fyw’n beryglus o agos at y dibyn

"Does gen i ddim arian. Eto. Mae fy mhen i’n dechrau troi.”

Deall patrymau eich hwyliau ac arian  

Mae penderfynu ar eich arferion a’ch patrymau meddwl o gwmpas arian yn lle da i ddechrau. Gallai eich helpu i ddechrau meddwl am bethau rydych chi eisiau gweithio arnyn nhw.

  • Meddyliwch pa bryd y byddwch yn gwario neu’n cynilo arian a pham.
  • Meddyliwch pa agweddau ar ddelio ag arian sy’n gwneud eich iechyd meddwl yn waeth. Ai mynd i apwyntiadau, agor amlenni, gwrthdaro neu gael eich gamddeall? Neu a yw’n rhywbeth arall?
  • Gallai eich helpu i gadw dyddiadur o’ch gwariant, a’ch hwyliau. Ceisiwch gofnodi beth rydych chi wedi’i wario a pham. Cofnodwch sut roeddech chi’n teimlo cyn ac wedyn hefyd. Gallai hyn eich helpu i ganfod unrhyw sbardunau neu batrymau.

Pan fyddwch yn deall mwy am yr hyn sy'n digwydd yn eich bywyd, gallwch feddwl am beth allai helpu. Weithiau gall bod yn ymwybodol o’r patrymau hyn eich helpu i deimlo bod gennych fwy o reolaeth.

Er enghraifft, dyma rai ffyrdd cyffredin y gall arian ac iechyd meddwl effeithio ar ei gilydd:

  • Gall rhai sefyllfaoedd sbarduno teimladau o bryder a phanig. Fel siarad â’ch banc, agor amlenni neu fynd i asesiad budd-daliadau. Neu fe allech chi deimlo’n bryderus iawn am benderfyniad i wario arian, hyd yn oed pan allwch chi ei fforddio. 
  • Os ydych chi’n teimlo’n ddigalon neu’n isel,efallai nad oes gennych gymhelliant i reoli eich arian. Efallai na fydd yn teimlo’n werth rhoi cynnig arni.
  • Efallai bod gwario’n gwneud i chi deimlo’n dda am gyfnod byr, felly gallech orwario er mwyn teimlo’n well.
  • Gall mynd drwy gyfnod o mania neu hypomania arwain at rai penderfyniadau ariannol byrbwyll.
  • Os bydd problem iechyd meddwl yn effeithio ar eich gallu i weithio neu astudio, gallai hynny effeithio ar eich incwm.
  • Gall bod mewn dyled neu ddelio â’r system fudd-daliadau achosi teimladau parhaus o straen
  • Gall poeni am arian arwain at broblemau cysgu
  • Gall problemau ariannol effeithio ar eich bywyd cymdeithasol a’ch perthnasoedd. Fe allech chi deimlo’n unig neu wedi’ch ynysu.
  • Efallai y bydd cael problem iechyd meddwl yn effeithio ar eich premiymau yswiriant, felly, yn y pen draw, byddwch yn talu mwy. (Mae ein tudalennau ar yswiriant yn egluro eich hawliau.)
  • Efallai na fyddwch yn gallu fforddio pethau hanfodol y mae pawb ohonom eu hangen er mwyn teimlo’n dda. Gallai hynny gynnwys tai, bwyd, dŵr, gwres, neu driniaethau fel meddyginiaeth a therapi.

“Un o’r pethau sy’n achosi straen mawr i mi yw gorfod delio â chwmnïau mawr sy’n cael y biliau’n anghywir.”

Os na allwch chi fforddio biliau neu fwyd

Dydych chi ddim ar eich pen eich hun. Mae help ar gael.

Efallai y gallwch hawlio budd-daliadau i helpu gyda'ch costau byw. Dechreuwch drwy gael gwybod beth allwch chi ei hawlio, a chael cyngor am wneud cais.

 

System budd-daliadau decach?

Rydyn ni yn Mind yn credu y dylai’r system fudd-daliadau weithio’n well i bobl sydd â phroblemau iechyd meddwl.

Ymgyrchwch gyda ni

Rhoi trefn ar eich arian

Trefnu eich arian yn aml yw’r cam cyntaf tuag at deimlo mewn rheolaeth.

  • Creu cyllideb realistig. Gall y Gwasanaeth Cynghori Ariannol Os ydych chi’n hunangyflogedig, ar gontract dim oriau neu’n hawlio Credyd Cynhwysol, darllenwch eu cyngor ar gyllidebu ar gyfer incwm afreolaidd.
  • Rheoli eich dyledion. Efallai y bydd sefydlu archeb sefydlog i dalu'ch dyledion bob mis yn ddefnyddiol. Mae gan yr elusen StepChange adnodd datrys dyled yn rhad ac am ddim. Gall eich helpu i lunio cynllun personol i reoli unrhyw ddyledion.
  • Ystyriwch sefydlu debydau uniongyrchol ar gyfer eich biliau a thaliadau rheolaidd eraill fel nad ydynt yn pentyrru.
  • Cyfyngwch eich hun drwy dalu am siopa wythnosol gydag arian parod yn hytrach na chardiau. Gallech dynnu allan y swm o arian y mae modd i chi ei wario yn unig.
  • Rhowch bob dogfen bwysig mewn un lle, fel y gallwch ddod o hyd iddyn nhw’n rhwydd. Gallai hyn gynnwys llythyrau, cyfriflenni banc, slipiau cyflog, biliau a derbynebau.
  • Ymchwiliwch i gyfrifon banc sy’n gadael i chi roi arian o’r neilltu ar gyfer hanfodion mewn is-gyfrifon ar wahân. Gall hyn helpu i’ch atal rhag gwario arian sydd ei angen arnoch ar gyfer rhent neu filiau.
  • Edrychwch ar falans eich cyfrif banc ar amser penodol rheolaidd i weld lle rydych chi'n gwario arian. Mae gan Money Saving Expert wybodaeth am fancio ac apiau cynilo arian.

“Pan eisteddais i lawr gyda fy eiriolwr i agor biliau, cefais wared â llawer o’r pryder.”

Salwch, budd-daliadau, dyled ac amlenni brown

“Po fwyaf yr oeddwn yn poeni am arian, y mwyaf sâl oeddwn i.”

Osgoi gorwario pan fyddwch yn sâl

Dyma rai awgrymiadau y mae pobl eraill wedi’u cael yn ddefnyddiol.

  • Dywedwch wrth rywun rydych chi’n ymddiried ynddyn nhw am yr hyn sy’n eich sbarduno ac am arwyddion rhybuddio, er mwyn iddyn nhw allu eich helpu.
  • Rhowch gynnig ar roi eich cardiau i rywun arall neu eu rhoi yn rhywle anodd cael gafael arnynt.
  • Ei gwneud yn anoddach gwario arian ar-lein. Peidio â chadw manylion eich cerdyn ar wefannau. Chwiliwch am adnoddau ar-lein am ddim i’ch helpu i gyfyngu ar eich gwariant ar-lein. 
  • Dod o hyd i ffyrdd o oedi cyn prynu. Gallech ddweud wrthych eich hun, "Fe wna i brynu hwn yfory os ydw i'n dal i deimlo felly". Gallech dynnu lluniau o’r pethau rydych chi eu heisiau, neu eu hysgrifennu mewn rhestr ddymuniadau (ar bapur neu ar eich ffôn). Efallai y bydd hyn yn rhoi cysur i chi.
  • Tynnwch eich sylw eich hun at rywbeth arall sy’n gwneud i chi deimlo’n dda. Mynd am dro, ffonio ffrind neu wylio rhywbeth rydych chi’n ei fwynhau.
  • Ystyriwch ddweud wrth eich banc bod gennych chi broblem iechyd meddwl er mwyn iddyn nhw allu ystyried hyn. Efallai y byddant yn gallu ychwanegu nodyn at eich ffeil i gadw golwg am wariant anarferol. Mae llyfryn rhad ac am ddim Money Saving Expert Iechyd Meddwl a Dyledion yn cynnwys rhagor o wybodaeth am hyn.
  • Mae rhai pobl yn ei chael yn ddefnyddiol osgoi cardiau credyd yn llwyr.

Gamblo a mynd yn gaeth iddo

Er nad yw gamblo bob amser yn broblem, mae’n bosibl mynd yn gaeth i gamblo. Gall hyn eich gadael mewn dyled ddifrifol. Mae caethiwed ac iechyd meddwl yn gysylltiedig ac yn gallu sbarduno ei gilydd.

Mae rhai banciau erbyn hyn yn cynnig ‘rhwystr gamblo’ sy’n gadael i chi droi trafodion hapchwarae i ffwrdd ar eich cardiau banc. Siaradwch â’ch banc i gael gwybod beth maen nhw’n ei gynnig. GAMSTOP hefyd yn cynnig gwasanaeth cyfyngu ar gamblo.

Mae ein tudalen cymorth i bobl sy’n gaeth ac yn ddibynnol yn rhestru sefydliadau sy’n gallu helpu.

Fe wnaeth gwario arian i wneud i mi deimlo’n well fy nghael i ddyled – mae Step Change wedi fy helpu

“Aeth gwario arian yn therapi...”

Rheoli gorbryder ynghylch biliau ac asesiadau

Dyma rai awgrymiadau y mae pobl eraill wedi’u cael yn ddefnyddiol.

  • Gofynnwch i rywun arall agor eich llythyrau a’ch biliau i chi. Dylai fod yn rhywun rydych chi’n ymddiried ynddo. Gallan nhw roi gwybod i chi pa rai ohonynt sy'n bwysig.
  • Os ydych chi’n teimlo’n anghyfforddus yn mynd i’ch banc neu’n siarad ar y ffôn, chwiliwch am fanc sy’n cynnig gwasanaethau bancio ar-lein a sgwrsio ar y we.
  • Efallai, drwy eich Meddyg Teulu neu weithiwr iechyd proffesiynol arall y gallech gael Ffurflen Tystiolaeth Dyled ac Iechyd Meddwl (DMHEF). Gall hyn helpu i sicrhau bod credydwyr yn ystyried eich problemau iechyd meddwl. 
  • Gallech ystyried rhoi gwybod i’ch banc fod gennych broblem iechyd meddwl. Os byddwch yn datgelu anabledd, efallai y bydd yn rhaid iddynt addasu eu gweithdrefnau. Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar ein tudalennau gwahaniaethu ar sail anabledd, ac yn llyfryn Money Saving Expert Iechyd Meddwl a Dyledion. Cofiwch fod gennych chi hawliau o ran eich gwybodaeth bersonol dan y Ddeddf Diogelu Data.

Awgrymiadau ar gyfer apwyntiadau a galwadau ffôn

  • Gwnewch nodiadau ymlaen llaw am bopeth rydych chi eisiau holi yn ei gylch.
  • Casglwch eich holl waith papur at ei gilydd. Mae'n ddefnyddiol cael unrhyw filiau, llythyrau a chyfriflenni banc gyda chi. Os nad ydych chi'n siŵr beth fyddai'n ddefnyddiol i'w gael wrth law, gallech chi ffonio ymlaen llaw a gofyn.
  • Os ydych chi’n teithio, cynlluniwch eich taith ymlaen llaw. Rhowch amser ychwanegol fel nad ydych yn poeni am fynd ar goll.
  • Ystyriwch ofyn i ffrind, aelod o'r teulu neu eiriolwr fynd gyda chi i roi cefnogaeth, neu i fod ar gael er mwyn cael sgwrs wedyn.
  • Gwnewch yn siŵr eich bod yn deall beth sy’n cael ei ddweud wrthych, a beth sydd angen i chi ei wneud nesaf. Os oes unrhyw beth yn aneglur, gofynnwch iddyn nhw egluro.
  • Wedyn, cadwch gofnod o bopeth rydych chi wedi’i drafod. Gallwch hefyd ofyn i’r person y buoch yn siarad ag ef/hi anfon crynodeb atoch.

Arian ac anhwylder deubegynol

“Doeddwn i ddim yn ateb y ffôn a fyddwn i ddim yn agor y post, ac roedd dyled ar ôl i’r dyled yn cynyddu.”

Rhannu eich pryderon

Gall rhannu eich pryderon â rhywun rydych chi’n ymddiried ynddo fod yn rhyddhad. Ond nid yw bob amser yn hawdd. Dyma rai pobl a allai helpu.

  • Ffrind neu aelod o’r teulu yr ydych yn ymddiried ynddo/ynddi. Ceisiwch ddewis eiliad dawel pan nad oes dim arall yn tynnu sylw’r person. Weithiau gall fod o help i wneud nodiadau gyntaf neu hyd yn oed ysgrifennu popeth mewn llythyr.
  • Gweithiwr cefnogi neu weithiwr iechyd proffesiynol.
  • Eich Mind lleol. Efallai y gallant hefyd eich helpu i gael eiriolwr(rhywun sy’n gallu rhoi cymorth i chi fynegi eich dymuniadau a gwneud yn siŵr bod eich llais yn cael ei glywed).
  • Gwasanaethau i Fyfyrwyr. Os ydych chi’n fyfyriwr, efallai y byddai’n ddefnyddiol i chi siarad â’ch tiwtor neu rywun yn y gwasanaethau i fyfyrwyr. Efallai y gallant eich helpu i wneud cais am grantiau neu fwrsarïau ychwanegol.
  • Cymorth gan gymheiriaid. Cymorth gan gymheiriaid yw pan fydd pobl yn defnyddio eu profiadau eu hunain i helpu ei gilydd. Edrychwch ar ein tudalennau cymorth gan gymheiriaid i gael mwy o wybodaeth.
  • Y Samariaid. Gall pryderon ariannol wneud i chi deimlo’n gaeth ac yn anobeithiol. Os ydych chi’n ei chael hi’n anodd gweld ffordd ymlaen, gallwch siarad â’r Samariaid am ddim ar 116 123. Gallai ein tudalen ar deimlo fel lladd eich hun helpu hefyd.

Os ydych chi’n teimlo eich bod yn methu â chadw eich hun yn ddiogel, mae’n argyfwng iechyd meddwl.

Gofynnwch am gyngor brys

Pryderon ariannol sy'n gysylltiedig â pherthnasoedd

Gall arian roi straen ar berthnasoedd am lawer o resymau gwahanol.

Cam-drin ariannol

Os bydd eich partner yn eich atal rhag cael gafael ar arian fel ffordd o’ch rheoli, gallai hyn fod yn gam-drin ariannol.

Mae gan y Gwasanaeth Cynghori Ariannol fwy o wybodaeth ynghylch cam-drin ariannol, gan gynnwys ble gallwch chi fynd i gael help.

“Mae gallu dweud wrth rywun rydw i’n ymddiried ynddo yn helpu. Os yw pethau’n ddrwg, mae fy mam yn cadw gafael ar fy ngherdyn.”

Gofalwch am eich llesiant

Mae eich corff a’ch meddwl wedi’u cysylltu mewn sawl ffordd. Gall gwella unrhyw ran o’ch bywyd eich helpu i ymdopi â heriau mewn meysydd eraill. Efallai y byddai’n ddefnyddiol i chi edrych ar ein tudalennau ar:

Dod o hyd i gymorth iechyd meddwl

Mae Mind yn cynnig llawer o wahanol ffyrdd o’ch helpu i reoli eich iechyd meddwl.

Mind's services

  • Mind's helplines provide information and support by phone and email.
  • Local Minds offer face-to-face services across England and Wales. These services includes talking therapies, peer support and advocacy.
  • Side by Side is our supportive online community for anyone experiencing a mental health problem.

 

Mae ein tudalennau ar sut i geisio cymorth am broblem iechyd meddwl yn cynnwys awgrymiadau ar sut i gymryd y camau cyntaf, gan gynnwys siarad â’ch meddyg teulu am sut rydych chi’n teimlo.

Rheoli arian a bod yn garedig â chi eich hun

“Mae’n rhaid fy mod i wedi gwneud cannoedd o gyllidebau yn fy mywyd.”

Dod o hyd i gyngor a chymorth ariannol proffesiynol

Gall deimlo’n anodd iawn siarad am broblemau ariannol. Ac os ydych chi wedi cael profiad gwael yn rhywle yn y gorffennol, efallai eich bod yn teimlo nad oes pwynt rhoi cynnig arall arni. Ond mae llawer o lefydd y gallech droi atynt. Dyma rai sefydliadau a all helpu gyda materion ariannol.

Citizens Advice

0800 144 8848 (England Adviceline)
0800 702 2020 (Wales Adviceline)
0800 144 8884 (Relay UK, textphone)
citizensadvice.org.uk
Free, confidential information and advice on your rights, including money, housing, legal and other problems.

Christians Against Poverty

capuk.org
Christian charity providing support with debt and unemployment. Searchable list of local services.

Gamblers Anonymous

gamblersanonymous.org.uk
Support groups for people who want to stop gambling.

Gamcare

0808 8020 133
gamcare.org.uk
Information and support for people who want to stop gambling, including a helpline and online forum.

Mental Health and Money Advice

mentalhealthandmoneyadvice.org
Online advice service for people experiencing issues with mental health and money. Run by by Mental Health UK and Lloyds banking. Information is available in English and Welsh.

Money Advice Service

0800 138 7777
moneyadviceservice.org.uk
Provides free and impartial money advice.

Money for Life

moneyforlife.org.uk
Supports young people to develop the knowledge and skills to manage their money.

Money Saving Expert

moneysavingexpert.com
Tips and articles about money, debt, banking and saving.

National Debtline

nationaldebtline.org
Information and advice about debt, including a helpline, online webchat and sample letters for writing to creditors.

National Problem Gambling Clinic

cnwl.nhs.uk/cnwl-national-problem-gambling-clinic
Treats people with gambling problems living in England and Wales aged 16 and over.

Samaritans

116 123 (freephone)
[email protected]
Chris, Freepost RSRB-KKBY-CYJK
PO Box 90 90
Stirling FK8 2SA
samaritans.org

Samaritans are open 24/7 for anyone who needs to talk. You can visit some Samaritans branches in person. Samaritans also have a Welsh Language Line on 0808 164 0123 (7pm–11pm every day).

Shelter England

0808 800 4444
england.shelter.org.uk
Provides free, confidential advice on housing and homelessness in England.

Shelter Cymru

0345 075 5005
sheltercymru.org.uk
Provides free, confidential advice on housing and homelessness in Wales.

StepChange

stepchange.org
Provides free advice about money problems, debt and budgeting.

Stop Loan Sharks

stoploansharks.co.uk
Provides advice and information if you are worried about loan sharks. You can also report a suspected loan shark.

The Trussell Trust

trusselltrust.org
Emergency food and support for people in need. Includes a searchable list of local foodbanks.

Turn2Us

turn2us.org.uk
Helps people in financial difficulty to access benefits, grants and support services.

Cafodd yr wybodaeth hon ei chyhoeddi ym mis Gorffennaf 2020. Byddwn yn ei diwygio yn 2023.

Mae cyfeiriadau ar gael ar gais. Os hoffech chi atgynhyrchu unrhyw ran o’r wybodaeth hon, gweler ein tudalen ar ganiatadau a thrwyddedau.

Rhannwch y wybodaeth hon

arrow_upwardYn ôl i'r brig