Paranoia (Cymraeg)

Mae'n egluro paranoia, gan gynnwys achosion posibl a sut y gallwch gael gafael ar driniaeth a chymorth. Mae'n cynnwys cyngor ar helpu eich hun, ac arweiniad i ffrindiau a theulu.

Your stories

My experience of psychosis

Louise
Posted on 24/10/2013

Hearing voices

Lucy
Posted on 09/01/2013

Rediscovering words and writing

Charlie
Posted on 22/05/2013

Beth yw paranoia?

Mae paranoia yn golygu meddwl a theimlo fel pe baech dan fygythiad er nad oes llawer o dystiolaeth, os o gwbl, fod hynny'n wir. Gellir hefyd ddisgrifio meddyliau paranoiaidd fel rhithdybiaethau. Mae llawer o fathau gwahanol o fygythiadau y gallech fod yn eu hofni ac yn poeni amdanynt.

Gellid hefyd ddisgrifio meddyliau paranoiaidd fel amheuon gormodol. Er enghraifft, gwnaeth rhywun sylw cas amdanoch unwaith, ac rydych yn credu eu bod yn arwain ymgyrch casineb yn eich erbyn.

Gyda pharanoia, bydd eich ofnau yn gwaethygu a bydd pawb y dewch ar eu traws yn cael eu tynnu i mewn i'r we honno. Byddwch yng nghanol bydysawd bygythiol.

Pa fath o bethau y gallwch deimlo paranoia amdanynt?

Beth sy'n cyfrif fel meddwl paranoiaidd?

A yw paranoia yn broblem iechyd meddwl?

Pa fath o bethau y gallwch deimlo paranoia amdanynt?

Bydd gan bawb brofiad gwahanol o baranoia. Ond mae rhai enghreifftiau o fathau cyffredin o feddyliau paranoiaidd.

Gallech feddwl:

  • fod pobl yn siarad amdanoch y tu ôl i'ch cefn neu fod pobl neu sefydliadau yn eich gwylio (ar-lein neu beidio)
  • bod pobl eraill yn ceisio gwneud i chi edrych yn wael neu'n eich anwybyddu
  • eich bod yn wynebu risg o gael eich niweidio’n gorfforol neu eich lladd
  • bod pobl yn defnyddio awgrymiadau a dwy ystyr i'ch bygwth mewn ffordd gyfrinachol neu i wneud i chi deimlo'n wael
  • bod pobl eraill yn ceisio eich cynhyrfu neu eich gwylltio
  • bod pobl yn ceisio cymryd eich arian neu eiddo
  • bod pobl eraill yn ymyrryd â'ch gweithredoedd neu feddyliau
  • eich bod yn cael eich rheoli neu fod y llywodraeth yn eich targedu

Efallai eich bod yn cael y meddyliau hyn yn gryf iawn drwy'r amser, neu ddim ond weithiau pan fyddwch mewn sefyllfa llawn straen. Gallant achosi llawer o ofid i chi neu efallai nad oes llawer o ots gennych amdanynt.

Rwy'n cael trafferth ymddiried mewn pobl gan fod fy mhen yn dweud wrthyf eu bod yn fy erbyn.

Mae'r rhan fwyaf o bobl yn cael meddyliau paranoiaidd am fygythiadau neu niwed iddyn nhw eu hunain ond gallwch hefyd gael meddyliau paranoiaidd am fygythiadau neu niwed i bobl eraill, i'ch diwylliant neu i gymdeithas yn gyffredinol.

Beth sy'n cyfrif fel meddwl paranoiaidd?

Mae meddyliau paranoiaidd yn ymwneud â'ch syniadau am bobl eraill a beth y gallent ei wneud. Gall fod yn anodd gweithio allan a yw meddwl amheus yn enghraifft o baranoia ai peidio. Gall pobl anghytuno ynghylch beth yw meddwl paranoiaidd. Gallai rhywun arall (ffrind, aelod o'r teulu neu feddyg) ddweud bod eich meddyliau yn baranoiaidd pan nad ydych chi'n credu hynny.

Gall pobl feddwl am risgiau mewn ffyrdd gwahanol a chredu bod pethau gwahanol yn dystiolaeth dda neu ddrwg o feddyliau amheus. Gallai pobl hefyd gredu pethau gwahanol yn seiliedig ar yr un dystiolaeth.

Yn y pen draw, mae'n rhaid i chi benderfynu drosoch eich hun.

Mae meddyliau amheus yn fwy tebygol o fod yn rhai paranoiaidd os yw'r canlynol yn wir:

  • nid oes neb arall yn rhannu'r un meddwl amheus
  • nid oes tystiolaeth bendant o'r meddwl amheus
  • mae tystiolaeth yn erbyn y meddwl amheus
  • mae'n annhebygol y byddech yn cael eich neilltuo
  • mae'r amheuon gennych o hyd er bod pobl eraill wedi ceisio eich cysuro
  • mae eich amheuon yn seiliedig ar deimladau a digwyddiadau amwys

Edrychodd lonciwr arall arnaf wrth iddo fy mhasio a chrisialodd fy ngorbryder o amgylch ei edrychiad ar unwaith. 'Wyt ti'n fy nilyn i?' gwaeddais. Roeddwn yn meddwl ei fod yn asiant wedi'i dalu gan fy nghyflogwr i gadw golwg ar fy symudiadau.

 

Beth am amheuon y mae cyfiawnhad drostynt

Nid yw pob meddwl amheus yn enghraifft o baranoia. Mae gan bawb reswm dros fod yn amheus weithiau. Amheuon y mae gennych dystiolaeth ar eu cyfer yw amheuon y mae cyfiawnhad drostynt. Er enghraifft, os bydd llawer o bobl wedi cael eu mygio ar eich stryd, nid enghraifft o baranoia ydyw os byddwch yn meddwl y gallech gael eich mygio hefyd a'ch bod yn cymryd gofal wrth gerdded drwy eich ardal. Gall amheuon y mae cyfiawnhad drostynt helpu i'ch cadw'n ddiogel.

Gall tystiolaeth a chyfiawnhad fod yn llawer o bethau gwahanol. Gallai eich tystiolaeth fod yn brofiad unigol ond gallai fod yn hanes o erledigaeth neu wahaniaethu. Er enghraifft, os ydych yn ŵr ifanc du a'ch bod yn gwybod bod yr heddlu yn Llundain yn targedu mwy o ddynion ifanc du wrth stopio a chwilio, nid enghraifft o baranoia yw teimlo eich bod yn wynebu mwy o fygythiad o gael eich stopio a'ch chwilio eich hun. Ond byddai'n enghraifft o baranoia os ydych yn meddwl bod yr heddlu yn eich rheoli.

Weithiau, gall fod yn anodd gweithio allan a yw eich meddyliau yn enghraifft o baranoia neu a ydynt yn amheuon y mae cyfiawnhad drostynt. Gall ein gwybodaeth am beth sy'n cyfrif fel meddwl paranoiaidd a helpu eich hun, eich helpu i benderfynu.

A yw paranoia yn broblem iechyd meddwl?

Mae paranoia yn symptom o broblemau iechyd meddwl ac nid yw'n ddiagnosis ynddo'i hun.

Gall meddyliau paranoiaidd fod yn ysgafn iawn neu'n ddifrifol iawn a gall y profiadau hyn amrywio'n fawr. Mae hyn yn dibynnu ar y graddau:

  • rydych yn credu'r meddyliau paranoiaidd
  • rydych yn meddwl am y meddyliau paranoiaidd
  • y mae'r meddyliau paranoiaidd yn eich cynhyrfu
  • y mae'r meddyliau paranoiaidd yn ymyrryd â'ch bywyd bob dydd

Mae llawr o bobl yn cael paranoia ysgafn ar fyw adeg yn eu bywydau - hyd at un rhan o dair ohonom efallai. Fel arfer, gelwir hyn yn baranoia anghlinigol. Yn aml, bydd y mathau hyn o feddyliau paranoiaidd yn newid dros amser - felly efallai y byddwch yn sylweddoli nad oes cyfiawnhad drostynt neu'n rhoi'r gorau i gael y meddyliau penodol hynny.

Ar ben arall y sbectrwm mae paranoia difrifol iawn (a elwir hefyd yn baranoia clinigol neu'n rhithdybiaethau erlidiol). Os yw eich paranoia yn fwy difrifol yna mae'n debygol y bydd angen triniaeth arnoch.

Gall paranoia fod yn symptom o'r problemau iechyd meddwl canlynol:


Cyhoeddwyd y wybodaeth hon ym mis Hydref 2016. Byddwn yn ei diwygio yn 2019.


Mental Health A-Z

Information and advice on a huge range of mental health topics

> Read our A-Z

Training

Helping you to better understand and support people with mental health problems

> Find out more

Special offers

Check out our promotional offers on print and digital booklets, for a limited time only

> Visit our shop today