Iselder ôl-enedigol ac iechyd meddwl amenedigol

Mae'n egluro iselder ôl-enedigol a materion iechyd meddwl amenedigol eraill, yn cynnwys achosion posibl, ffynonellau triniaeth a chymorth, a chyngor i deulu a ffrindiau.

Your stories

Iselder ôl-enedigol a chwedl y fam 'berffaith'

Sara Powys
Posted on 04/08/2016

Seicosis ôl-enedigol a fi

Mae gan Charlotte anhwylder deubegynol, a seicosis ôl-enedigol profiadol a phryder ôl-enedigol ar ôl rhoi gene

Charlotte Harding
Posted on 29/03/2017

Iechyd meddwl mamau

Mae cael babi yn ddigwyddiad pwysig mewn bywyd, ac mae'n naturiol profi amrywiaeth o emosiynau ac ymatebion yn ystod eich beichiogrwydd ac wedyn. Ond os byddant yn dechrau cael effaith fawr ar sut rydych yn byw eich bywyd, efallai bod gennych broblem iechyd meddwl.

Bydd tua un o bob pum merch yn cael problem iechyd meddwl yn ystod ei phlentyndod neu yn ystod y flwyddyn ar ôl rhoi genedigaeth. Gall hon fod yn broblem iechyd meddwl newydd neu'n bwl arall o broblem iechyd meddwl rydych wedi'i chael o'r blaen. Gelwir y rhain yn broblemau iechyd meddwl amenedigol.

Beth yw ystyr 'amenedigol'?

Ystyr 'amenedigol' yw'r cyfnod sy'n cwmpasu eich beichiogrwydd a hyd at flwyddyn ar ôl rhoi genedigaeth. Mae'n cynnwys dwy ran:

  • am sef 'o amgylch'
  • enedigol sy'n cyfeirio at yr 'enedigaeth'

Efallai y byddwch hefyd wedi clywed termau yn cael eu defnyddio i ddisgrifio'r cyfnod yn union cyn neu ar ôl roi genedigaeth, fel:

  • ôl-enedigol (postnatal neu postpartum) sy'n golygu 'ar ôl yr enedigaeth'
  • cynenedigol (antenatal neu prenatal) sy'n golygu 'cyn yr enedigaeth'

Nid oes gair cywir nac anghywir i ddisgrifio'r cyfnod o amser o amgylch y beichiogrwydd ac ar ôl yr enedigaeth, a gallech glywed eich meddyg neu fydwraig yn defnyddio unrhyw un o'r rhain.

Bu'n rhai i mi fod yn ddewr iawn a dweud wrth fy mydwraig fy mod yn meddwl am hunanladdiad ac wedi ceisio help gan fy meddyg teulu.

Gall fod yn anodd iawn gallu siarad yn agored am sut rydych yn teimlo pan fyddwch yn dod yn rhiant newydd. Efallai y byddwch yn teimlo:

  • dan bwysau i fod yn hapus ac yn llawn cyffro
  • bod yn rhaid i chi fod mewn rheolaeth o bopeth
  • yn bryderus eich bod yn rhiant gwael os ydych yn cael trafferth ymdopi â'ch iechyd meddwl
  • yn poeni y bydd eich babi yn cael ei gymryd oddi arnoch os byddwch yn cyfaddef sut rydych yn teimlo

Ond mae'n bwysig gofyn am help os bydd ei angen arnoch. Rydych yn debygol o weld bod llawer o famau newydd yn teimlo'r un fath.

Fydda i'n brifo fy mabi?

Os byddwch yn cael meddyliau ynghylch marwolaeth neu niweidio eich hun neu'r babi, gall fod yn frawychus iawn, a gall wneud i chi deimlo eich bod yn mynd o'ch cof neu allan o reolaeth yn llwyr. Efallai y bydd gennych ofn dweud wrth unrhyw un am y teimladau hyn.

Ond mae'n bwysig sylweddoli nad yw'r meddyliau hyn yn golygu y byddwch yn niweidio eich hun na'ch plant. Ni waeth pa mor anodd ydyw, gorau po fwyaf y gallwch fod yn agored ynglŷn â'r teimladau hyn a siarad amdanynt, boed hynny ag aelod o'r teulu, ffrind neu weithiwr iechyd proffesiynol, er mwyn cael cymorth yn gynt.

Gwyliwch Sara, Holly a Kate yn siarad am eu profiad o broblemau iechyd meddwl ar ôl beichiogrwydd. 

Pa fath o broblemau iechyd meddwl amenedigol sy'n bodoli?

Gallwch gael unrhyw fath o broblemau iechyd meddwl yn ystod ac ar ôl beichiogrwydd, ond mae rhai mathau sy'n arbennig o gyffredin neu sy'n gysylltiedig yn benodol â beichiogrwydd a genedigaeth. Mae'r tudalennau hyn yn cwmpasu:

Mae rhai merched hefyd yn cael problemau bwyta o amgylch y beichiogrwydd. Ceir gwybodaeth gyffredinol ar ein tudalennau ar broblemau bwyta, ac mae Tommy's yn cynnig gwybodaeth benodol am anhwylderau bwyta yn ystod beichiogrwydd

Delio ag iselder ôl-enedigol

Darllenwch flog Karen am ei phrofiad ei hun o iselder ôl-enedigol.

Am ychwanegu eich stori? Dysgwch fwy am flogio i ni. 

Sut gallaf reoli problem iechyd meddwl sy'n bodoli eisoes?

Os byddwch yn beichiogi, neu'n bwriadu beichiogi, mae'n bwysig ystyried sut y gallwch reoli eich iechyd meddwl yn ystod y cyfnod hwn. Beth bynnag fo'ch teimladau ynghylch bod yn feichiog neu fod yn rhiant, gall hyn fod yn adeg llawn straen i bawb.

Siaradwch â'ch meddyg cyn gynted â phosibl. Bydd yn gallu eich helpu i wneud cynlluniau er mwyn rheoli eich iechyd meddwl yn ystod eich beichiogrwydd. Ceir rhagor o wybodaeth ar ein tudalen ar gymorth a gwasanaethau, a cheir rhagor o wybodaeth am driniaeth a chymorth ar ein tudalennau ar broblemau iechyd meddwl gwahanol.

Roeddwn wedi cael diagnosis o anhwylder straen wedi trawma cyn fy meichiogrwydd. Pan es i'n feichiog gyda'm merch cefais byliau 'argyfwng' a chefais fy atgyfeirio at ymgynghorydd a'm helpodd i wybod beth oedd fy sbardunau.

Colli babi ac iechyd meddwl

Gall colli babi (er enghraifft drwy gamesgoriad, marw-enedigaeth neu syndrom marwolaeth sydyn babanod (SIDS) fod yn drawmatig iawn a gall gael effaith fawr ar eich iechyd meddwl. Nid oes raid i chi ymdopi ar eich pen eich hun, ac mae cymorth ar gael. Gallwch gael rhagor o wybodaeth gan:

The Lullaby Trust

The Miscarriage Association

Sands

Os es i'n sâl y tro diwethaf roeddwn i'n feichiog, a fydd yn digwydd eto?

Os ydych wedi cael problem iechyd meddwl o'r blaen yn ystod beichiogrwydd neu'n union ar ôl hynny, yna byddwch yn wynebu mwy o risg o fynd yn sâl eto - ond nid yw hyn yn bendant. Efallai y bydd y canlynol yn wir:

  • byddwch yn teimlo'n amharod i gael babi arall neu'n pryderu am hynny
  • byddwch yn teimlo'n fwy hyderus ynghylch gwybod beth yw'r symptomau, a sut i ofalu amdanoch eich hun

Os byddwch yn beichiogi eto, mae'n bwysig eich bod yn siarad â'ch meddyg ynghylch sut i ofalu am eich iechyd meddwl, a chael gwybod pa gymorth sydd ar gael i chi. Ceir rhagor o  wybodaeth ar ein tudalennau ar gyngor a gwasanaethau a hunanofal.


Cyhoeddwyd y wybodaeth hon ym mis Gorffennaf 2016. Byddwn yn ei diwygio yn 2019.


Mental Health A-Z

Information and advice on a huge range of mental health topics

> Read our A-Z

Training

Helping you to better understand and support people with mental health problems

> Find out more

Special offers

Check out our promotional offers on print and digital booklets, for a limited time only

> Visit our shop today