Iselder ôl-enedigol ac iechyd meddwl amenedigol

Mae'n egluro iselder ôl-enedigol a materion iechyd meddwl amenedigol eraill, yn cynnwys achosion posibl, ffynonellau triniaeth a chymorth, a chyngor i deulu a ffrindiau.

Your stories

Iselder ôl-enedigol a chwedl y fam 'berffaith'

Sara Powys
Posted on 04/08/2016

Seicosis ôl-enedigol a fi

Mae gan Charlotte anhwylder deubegynol, a seicosis ôl-enedigol profiadol a phryder ôl-enedigol ar ôl rhoi gene

Charlotte Harding
Posted on 29/03/2017

Beth yw iselder amenedigol?

Iselder a geir yn ystod beichiogrwydd (a elwir yn iselder cynenedigol) neu ar ôl rhoi genedigaeth (a elwir yn iselder ôl-enedigol) yw iselder amenedigol. Mae llawer o bobl yn ymwybodol o iselder ôl-enedigol, ond mae'n llai hysbys y gallwch gael iselder yn ystod beichiogrwydd hefyd.

Mae'r dudalen hon yn cwmpasu:

Beth yw'r gwahaniaeth rhwng iselder ôl-enedigol a'r 'felan' (baby blues)?


Mae'r 'felan' yn cyfeirio at gyfnod byr o deimlo'n emosiynol ac yn ddagreuol tua thri i 10 diwrnod ar ôl rhoi genedigaeth. Mae'n effeithio ar tua 85 y cant o famau newydd. Mae'n naturiol teimlo'n emosiynol a'ch bod wedi'ch gorlethu ar ôl rhoi genedigaeth a dod yn rhiant, yn enwedig gan ei bod yn debygol y byddwch yn ymdopi â llawer o ofynion newydd ar eich amser a'ch sylw, y ogystal â diffyg cwsg. Er y gall y felan fod yn anodd, mae'n bwysig bod yn ymwybodol nad yw'n para am gyfnod hir - dim ond ychydig ddiwrnodau fel arfer - ac mae'n gymharol hawdd i'w reoli fel arfer.

Fodd bynnag, mae tua 10-15 y cant o famau newydd yn datblygu iselder llawer mwy dwys sy'n para am gyfnod hwy a elwir yn iselder ôl-enedigol. Fel arfer, mae'n datblygu o fewn chwe wythnos i roi genedigaeth a gall ddatblygu'n raddol neu'n gyflym. Gall amrywio o fod yn gymharol ysgafn i fod yn ddifrifol iawn.

Beth yw'r arwyddion a'r symptomau cyffredin?

Gallwch gael un neu fwy o'r symptomau canlynol:

Sut y gallech fod yn teimlo Sut y gallech fod yn ymddwyn
 
  • yn drist ac isel
  • yn ddagreuol heb reswm amlwg dros hynny
  • yn ddi-werth
  • yn anobeithiol am y dyfodol
  • yn flinedig
  • eich bod yn methu ag ymdopi
  • yn aflonydd ac yn ddig
  • yn euog
  • yn gas neu'n ddifater tuag at eich gŵr neu bartner
  • yn gas neu'n ddifater tuag at eich babi 

  • methu canolbwyntio
  • cwsg anesmwyth
  • cael trafferth cysgu - hyd yn oed pan gewch y cyfle
  • llai o archwaeth bwyd
  • diffyg diddordeb mewn rhyw
  • meddwl am farwolaeth
mae rhai o'r profiadau hyn - fel methu canolbwyntio, cwsg anesmwyth a diffyg diddordeb mewn rhyw - yn rhan gyffredin o fod yn rhiant, ond mae'n dal yn bwysig eu trafod â'ch meddyg os ydych yn poeni bod gennych iselder ôl-enedigol. 

Roeddwn yn teimlo'n hunanol ac yn euog am deimlo'n negyddol ac yn isel. Oherwydd hyn, byddwn yn ynysu fy hun ymhellach ac roedd y broblem yn gwaethygu.

Beth yw'r triniaethau?

Gellir cynnig y canlynol i chi:

  • triniaethau siarad - er enghraifft, therapi gwybyddol ymddygiadol, neu therapi rhyngbersonol, sy'n therapïau byrdymor a argymhellir gan NICE ar gyfer iselder.
  • meddyginiaeth - cyffur gwrth-iselder mae'n debyg. Ceir rhagor o wybodaeth am gyffuriau unigol, ac am gymryd cyffuriau gwrth-iselder tra'n feichiog neu'n bwydo ar y fron ar ein tudalennau ar gyffuriau gwrth-iselder. Os oes gennych unrhyw bryderon ynghylch cymryd meddyginiaeth, gallwch bob amser siarad â'ch meddyg. Ceir rhagor o wybodaeth ar ein tudalennau ar siarad â'ch meddyg.
  • cyfuniad o'r ddau - bydd cymryd meddyginiaeth yn helpu llawer o bobl i deimlo'n ddigon sefydlog i gael y gorau allan o driniaeth siarad. Fodd bynnag, bydd meddyginiaeth neu driniaethau siarad yn unig yn fwy defnyddiol i eraill. Os oes rhestrau aros hir ar gyfer triniaethau siarad yn eich ardal, gall eich meddyg argymell eich bod yn rhoi cynnig ar gyffur gwrth-iselder er mwyn eich helpu i ymdopi â'ch iechyd meddwl tra byddwch yn aros.

Os yw eich iselder yn ddifrifol iawn, ac nad yw'n ymateb i driniaethau eraill, gall eich meddyg awgrymu therapi electro ddirdynnol (ECT). Oherwydd y gall ECT weithio'n gyflym iawn, efallai y bydd eich meddyg yn awgrymu y gall eich helpu i ofalu am eich babi cyn gynted â phosibl. Ceir rhagor o wybodaeth ar ein tudalennau ar ECT.

Rwyf wedi cael iselder cynenedigol ac ôl-enedigol deirgwaith a phrin iawn oedd y cymorth proffesiynol a gefais... Bellaf, rwy'n gweld pa mor werthfawr y gall cymorth gan gymheiriaid fod ynghyd â chymorth proffesiynol.

Sut y gallaf helpu fy hun i ymdopi? 

Fel arfer, mae iselder amenedigol yn gwella gydag amser, ond gall gymryd hyd at flwyddyn. Pan fyddwch yn teimlo y gallwch wneud hynny, gofynnwch am help a derbyniwch help gan y rhai o'ch amgylch. Gall cariad, cymorth ymarferol ac emosiynol gan deulu, ffrindiau a'r gymuned fod yn hanfodol er mwyn eich helpu i ymdopi.

Gall byw ag iselder ei gwneud hi'n anodd iawn i chi gymell eich hun i wneud pethau i ofalu amdanoch eich hun - ond, os gallwch, dyma rai pethau y gallwch roi cynnig arnynt er mwyn eich helpu i ymdopi:

  • Gofalu am eich hylendid. Pan fyddwch yn profi iselder, mae'n hawdd peidio â rhoi blaenoriaeth i hylendid. Ond gall y pethau bychain, fel cael cawod a gwisgo p'un a ydych yn gadael y tŷ ai peidio, wneud gwahaniaeth mawr i'r ffordd rydych yn teimlo.
  • Cadw dyddiadur hwyliau. Gall eich helpu i olrhain unrhyw newidiadau yn eich hwyliau, ac efallai y gwelwch eich bod yn cael mwy o ddiwrnodau da na roeddech yn ei feddwl. Gall hyn hefyd eich helpu i sylwi a oes unrhyw weithgareddau, lleoedd neu bobl yn gwneud i chi deimlo'n well neu'n waeth. Nid oes raid i hyn gymryd llawer o amser - er enghraifft, gallwch ddefnyddio Mood Panda ar eich ffôn.
  • Bod yn garedig i chi'ch hun.  Efallai eich bod yn disgwyl llawer ohonoch eich hun fel rhiant, ond ni all neb ohonom fodloni ein disgwyliadau drwy'r amser. Peidiwch â chosbi eich hun os na fyddwch yn gwneud rhywbeth roeddech wedi bwriadu ei wneud, neu os byddwch yn teimlo'n waeth eto. Ceisiwch drin eich hun fel y byddech yn trin ffrind, a byddwch yn garedig i chi'ch hun.
  • Cysylltu â sefydliadau arbenigolMae PANDAS yn cynnig gwybodaeth a chymorth i bobl sy'n cael iselder cynenedigol ac ôl-enedigol. Edrychwch ar Cysylltiadau defnyddiol i weld sefydliadau eraill.

Ceir rhagor o syniadau ar ein tudalen ar sut i ofalu am eich iechyd meddwl yn gyffredinol wrth ddod yn rhiant.


Cyhoeddwyd y wybodaeth hon ym mis Gorffennaf 2016. Byddwn yn ei diwygio yn 2019.


Mental Health A-Z

Information and advice on a huge range of mental health topics

> Read our A-Z

Training

Helping you to better understand and support people with mental health problems

> Find out more

Special offers

Check out our promotional offers on print and digital booklets, for a limited time only

> Visit our shop today