Iselder ôl-enedigol ac iechyd meddwl amenedigol

Mae'n egluro iselder ôl-enedigol a materion iechyd meddwl amenedigol eraill, yn cynnwys achosion posibl, ffynonellau triniaeth a chymorth, a chyngor i deulu a ffrindiau.

Your stories

Iselder ôl-enedigol a chwedl y fam 'berffaith'

Sara Powys
Posted on 04/08/2016

Seicosis ôl-enedigol a fi

Mae gan Charlotte anhwylder deubegynol, a seicosis ôl-enedigol profiadol a phryder ôl-enedigol ar ôl rhoi gene

Charlotte Harding
Posted on 29/03/2017

Beth yw'r achosion?

Mae damcaniaethau gwahanol ynghylch pam y gallech ddatblygu problem iechyd meddwl, ac yn benodol pam y gallech ddatblygu un yn ystod beichiogrwydd neu'n union wedyn, ond ni all neb fod yn siŵr.

Mae gan rai problemau iechyd meddwl fel seicosis ôl-enedigol neu anhwylder straen wedi trawma ôl-enedigol achosion cliriach, ond i lawer o bobl gall fod yn gyfuniad o ffactorau risg sy'n golygu eich bod yn datblygu problem iechyd meddwl. Ymhlith y rhain mae:

Profiad blaenorol o broblemau iechyd meddwl

Os ydych wedi cael problem iechyd meddwl yn y gorffennol, os ydych yn feichiog neu'n cael babi, gall hyn olygu eich bod mewn perygl o gael pwl arall o iechyd meddwl gwael. Os byddwch yn cael diagnosis, neu'n gwybod eich bod yn cael trafferth ymdopi â'ch lles meddyliol, mae'n bwysig deall beth allai achosi pwl a beth all eich helpu i ofalu amdanoch chi eich hun. Ceir rhagor o wybodaeth ar ein tudalennau ar broblemau iechyd meddwl.

Os cawsoch broblem iechyd meddwl amenedigol adeg genedigaeth un plentyn, rydych yn wynebu mwy o risg o ddatblygu problem o'r fath adeg genedigaeth eich plentyn nesaf. Fodd bynnag, efallai eich bod wedi ymdopi'n dda â'ch plentyn cyntaf ond wedi cael trafferth ymdopi â'ch iechyd meddwl ar ôl cael eich ail blentyn, neu i'r gwrthwyneb. Bydd eich profiad o'ch iechyd meddwl, ac o fod yn rhiant, yn bersonol i chi.

Achosion biolegol

Mae rhai pobl o'r farn ei bod yn debygol bod achos biolegol - newidiadau yn eich corff, er enghraifft, yn cynnwys newidiadau hormonaidd. Fodd bynnag, er bod rhai astudiaethau'n dangos y gall newidiadau yn lefel yr hormonau yn ystod beichiogrwydd ac ar ôl rhoi genedigaeth achosi newidiadau mewn hwyliau, dim ond rhai merched sy'n datblygu problem iechyd meddwl amenedigol - felly mae'n annhebygol mai hormonau yw'r unig achos.

Diffyg cefnogaeth

Gall diffyg cefnogaeth gan bartner neu aelodau eraill o'r teulu olygu eich bod yn wynebu risg o ddatblygu problem iechyd meddwl yn ystod y cyfnod amenedigol.

Mae cael babi yn ddigwyddiad pwysig mewn bywyd a gall achosi straen, blinder a gall fod yn llethol. Gall diffyg rhwydwaith cymorth, a phobl i'ch helpu, gynyddu eich risg o ddatblygu problem iechyd meddwl.

Profiadau anodd yn ystod plentyndod

Mae tystiolaeth dda i ddangos y gall profiadau anodd yn ystod plentyndod eich gwneud yn agored i broblemau iechyd meddwl yn ddiweddarach mewn bywyd. Gallai hyn gynnwys:

  • cam-drin corfforol, rhywiol neu emosiynol
  • esgeulustod
  • colli rhywun agos 
  • digwyddiadau trawmatig
  • sefyllfa deuluol ansefydlog

Gall y profiadau hyn gael effaith fawr ar sut rydych yn teimlo ynghylch bod yn rhiant. Os cawsoch eich cam-drin wrth dyfu i fyny, er enghraifft, efallai eich bod bellach yn ei chael hi'n anodd ymwneud ag eraill, yn cynnwys eich babi.

Os nad oedd gan eich rhieni eich hun sgiliau rhianta da, efallai y bydd yn anodd i chi addasu i'ch rôl newydd fel rhiant. Er enghraifft, efallai na fyddwch yn siŵr sut y ddadansoddi anghenion eich babi. Efallai y byddwch hyd yn oed yn ofni y byddwch yn niweidio eich babi rywsut, am nad ydych yn siŵr sut i ofalu amdano.

Mae NAPAC yn cefnogi unrhyw un a gafodd ei gam-drin yn ystod plentyndod – gan gynnwys cam-drin rhywiol, corfforol neu emosiynol, ac esgeulustod.

Mae gennyf anhwylder straen wedi trawma oherwydd trawma a gefais yn ystod fy mhlentyndod. Gwnaeth hyn fi yn fwy ofnus y byddai fy merch yn profi'r un heriau o'm herwydd i. Gweithiais mor galed i oresgyn fy ngorbryder a derbyn fy mhrofiadau ac i sylweddoli bod yr amgylchiadau hyn yn wahanol iawn i'r rhai y byddwn yn magu fy merch ynddynt.

Profiad o gamdriniaeth

Gall wynebu camdriniaeth ac ymosodiad achosi gorbryder, iselder a hunan-barch is. Gallai hyn fod oherwydd y canlynol:

  • trais domestig
  • cam-drin geiriol
  • cam-drin emosiynol
  • ymosodiad rhywiol a thrais
  • ymosodiad treisgar
  • cam-drin ariannol - er enghraifft, os bydd partner yn ceisio cael pŵer drosoch drwy eich atal rhag cael rheolaeth dros eich arian eich hun

Os cawsoch eich cam-drin pan yn blentyn (neu'n ddiweddarach yn eich bywyd) efallai bod gennych hefyd anhwylder straen wedi trawma (PTSD), a all olygu eich bod yn fwy tebygol fyth o gael iselder ôl-enedigol.

Hunan-barch isel

Os yw eich hunan-barch yn isel, efallai y byddwch yn amau eich gallu i ymdopi fel mam newydd. Pan fydd eich babi'n crïo, er enghraifft, efallai y byddwch yn meddwl eich bod wedi gwneud rhywbeth o'i le, neu eich bod heb wneud rhywbeth. Gall y ffordd rydych yn meddwl amdanoch eich hun olygu eich bod mewn perygl o ddatblygu problemau iechyd meddwl amenedigol fel iselder a gorbryder. Ceir rhagor o wybodaeth ar ein tudalennau ar hunan-barch.

Amodau byw sy'n achosi straen

Gall fod yn anodd i unrhyw un ddelio ag amodau byw sy'n achosi straen, ond os ydych hefyd yn ceisio ymdopi â bod yn rhiant newydd, gall fod hyd yn oed yn anoddach a gallech fod mewn perygl o ddatblygu problem iechyd meddwl. Gallech fod yn cael trafferth ymdopi â'r canlynol:

  • tlodi
  • tai heb ddiogelwch neu mewn cyflwr gwael
  • cyflogaeth heb ddiogelwch

Efallai eich bod yn teimlo na allwch roi popeth sydd ei angen ar eich babi, a'ch bod yn fethiant. Gall fod yn arbennig o anodd delio ag amodau byw sy'n achosi straen os ydych hefyd yn byw ar eich pen eich hun heb unrhyw gymorth gan eraill.

Cefais gyfnod esgor anodd gyda'm babi cyntaf ynghyd â llawer o newidiadau pwysig yn fy mywyd, ac rwy'n sylweddoli nawr i'r rhain oll gyfrannu at fy iselder.

Digwyddiadau anodd yn eich bywyd

Gall digwyddiadau pwysig mewn bywyd gynnwys y canlynol:

  • salwch neu farwolaeth yn y teulu
  • perthynas yn chwalu
  • symud tŷ
  • colli eich swydd

Gall pob un o'r digwyddiadau hyn ychwanegu straen difrifol at eich bywyd. Os byddwch yn wynebu unrhyw un o'r rhain yn ogystal â chael babi, gall hyn gynyddu eich risg o ddatblygu problem iechyd meddwl amenedigol.

Mae cael babi yn ddigwyddiad pwysig mewn bywyd ynddo'i hun, gan ei fod yn debygol o olygu sawl newid yn eich bywyd. Efallai y bu'n rhaid i chi roi'r gorau i'ch swydd a cholli eich annibyniaeth ariannol. Efallai y bu'n rhaid i chi hefyd roi'r gorau i weithgareddau cymdeithasol ac nad ydych yn cael llawer o gyfleoedd i gwrdd â'ch ffrindiau mwyach, os o gwbl.

Mae bod yn gyfrifol am fabi bob awr o'r dydd a'r nos yn golygu ei bod yn debygol bod eich diwrnod yn cylchdroi o amgylch anghenion eich plentyn yn hytrach na'ch anghenion chi. Gall hyn oll olygu eich bod yn fwy agored i ddatblygu problem iechyd meddwl.


Cyhoeddwyd y wybodaeth hon ym mis Gorffennaf 2016. Byddwn yn ei diwygio yn 2019.


Mental Health A-Z

Information and advice on a huge range of mental health topics

> Read our A-Z

Training

Helping you to better understand and support people with mental health problems

> Find out more

Special offers

Check out our promotional offers on print and digital booklets, for a limited time only

> Visit our shop today