Anhwylderau personoliaeth

Mae'n egluro anhwylderau personoliaeth, gan gynnwys achosion posibl a sut y gallwch gael gafael ar driniaeth a chymorth. Mae'n cynnwys cyngor ar helpu eich hun, ac arweiniad i ffrindiau a theulu.

Your stories

Katie's experience of inpatient care

Katie talks about borderline personality disorder and about her experience of inpatient care in her blog post.

Katie Evans
Posted on 04/12/2013

"What are you like when you're well?"

Louise talks about how her response when she was asked this question.

Posted on 27/04/2015

Life with Antisocial Personality Disorder (ASPD)

Andrew Brill
Posted on 16/06/2017

Beth yw'r gwahanol fathau o anhwylder personoliaeth?

Gall anhwylder personoliaeth ddangos ei hun mewn ffyrdd gwahanol, ac mae arbenigwyr yn mynd ati i ddiagnosio a deall anhwylderau personoliaeth mewn sawl ffordd. Dyma rai ohonynt:

  • Efallai y cewch ddiagnosis meddygol, pan ddywedir wrthych fod gennych fath o anhwylder personoliaeth.
  • Gall rhai arbenigwyr ganolbwyntio ar yr agweddau ar eich personoliaeth sydd fwyaf trafferthus.
  • Bydd rhai arbenigwyr yn ceisio deall y problemau rydych yn eu hwynebu, drwy weithio gyda chi i nodi patrymau a phrofiadau unigol eich bywyd.

Mathau o anhwylder personoliaeth

Mae seiciatryddion yn dueddol o ddefnyddio system o ddiagnosis sy'n nodi 10 math o anhwylder personoliaeth.

Nodir y mathau hyn o anhwylder personoliaeth, a rhai o'u nodweddion, isod. Ar gyfer pob math, ni wneir diagnosis os mai dim ond un neu ddau o'r nodweddion sydd gennych.

Trefnir y mathau yn dri chategori:

Amheus

Emosiynol a byrbwyll

Gorbryder

paranoid

ffiniol

osgoaol

sgitsoid

histrionig

dibynnol

sgitsofathaol

narsisaidd

obsesiynol cymhellol

gwrthgymdeithasol

 

 

Efallai y byddwch yn bodloni'r meini prawf ar gyfer sawl math gwahanol o anhwylder personoliaeth. Hefyd, gall ystod eang o bobl fodloni'r meini prawf ar gyfer yr un anhwylder, er bod ganddynt bersonoliaethau gwahanol iawn a phrofiadau unigryw gwahanol.

Anhwylder personoliaeth paranoid

Efallai y byddwch:

  • yn ei chael hi'n anodd ymddiried mewn pobl, hyd yn oed eich ffrindiau
  • yn ei chael hi'n anodd iawn credu nad yw pobl eraill yn ceisio eich defnyddio neu'n ceisio cymryd mantais ohonoch
  • yn gwylio eraill yn agos, gan chwilio am arwyddion o frad neu elyniaeth
  • yn gweld bygythiadau a pherygl – nad yw eraill yn eu gweld – mewn sefyllfaoedd bob dydd

 

Anhwylder personoliaeth sgitsoid

Efallai y byddwch:

  • yn osgoi meithrin cydberthnasau agos â phobl eraill, gan gynnwys eich teulu
  • o'r farn bod cydberthnasau yn amharu ar eich rhyddid ac yn dueddol o achosi problemau
  • yn ffafrio bod ar eich pen eich hun gyda'ch meddyliau eich hun
  • yn dewis byw eich bywyd heb i eraill amharu arno
  • yn cael fawr ddim blas ar fywyd
  • heb fawr o ddiddordeb mewn rhyw nac agosatrwydd
  • yn oer tuag at eraill yn emosiynol

 

Anhwylder personoliaeth sgitsofathaol

Efallai y byddwch:

  • yn ei chael hi'n anodd ofnadwy meithrin cydberthnasau agos
  • yn meddwl ac yn mynegi eich hun mewn ffyrdd sy'n 'rhyfedd' i eraill, gan ddefnyddio geiriau neu ymadroddion anarferol
  • yn ymddwyn mewn ffyrdd ecsentrig yn nhyb eraill
  • o'r farn eich bod yn gallu darllen meddyliau neu fod gennych bwerau arbennig fel 'chweched synnwyr'
  • yn teimlo'n orbryderus ac ar bigau'r drain gydag eraill nad ydynt yn rhannu'r un credoau
  • yn teimlo'n orbryderus iawn ac yn baranoid mewn sefyllfaoedd cymdeithasol

 

Anhwylder personoliaeth gwrthgymdeithasol (ASPD)

Efallai y byddwch:

  • yn rhoi eich hun mewn sefyllfaoedd peryglus neu â risg, yn aml heb ystyried y canlyniadau i chi'ch hun nac i eraill
  • yn ymddwyn yn beryglus ac yn anghyfreithlon weithiau
  • yn ymddwyn mewn ffyrdd sy'n amhleserus i eraill
  • yn diflasu'n hawdd iawn ac yn fyrbwyll – efallai y byddwch yn ei chael hi'n anodd cadw swydd am gyfnod hir
  • yn ymddwyn mewn ffordd ymosodol ac yn ymladd yn hawdd
  • yn gwneud pethau – er y gallant frifo pobl – er mwyn cael eich ffordd, gan roi eich anghenion chi gyntaf
  • wedi cael cofnod troseddol
  • yn methu â theimlo'n euog os byddwch wedi cam-drin eraill
  • o'r farn mai dim ond y cryfaf sy'n goroesi a bod yn rhaid i chi wneud beth bynnag sydd ei angen i fyw bywyd llewyrchus oherwydd os na wnewch chi achub ar gyfleoedd, bydd eraill yn gwneud hynny
  • wedi cael eich diagnosio ag anhwylder ymddwyn cyn eich bod yn 15 oed

Byddwch yn 18 oed a throsodd.

Mae'r diagnosis hwn yn cynnwys 'seicopathi'. Ni chaiff y term hwn ei ddefnyddio mwyach yn y Ddeddf Iechyd Meddwl ond gellir defnyddio holiadur 'rhestr wirio seicopathi' yn eich asesiad.

 

Anhwylder personoliaeth ffiniol (BPD)

Efallai y byddwch:

  • yn poeni'n fawr am bobl yn eich gadael, ac yn barod i wneud unrhyw beth i osgoi hynny
  • yn profi emosiynau cryf iawn sy'n para am ychydig oriau neu ddiwrnodau, a gallant newid yn gyflym (er enghraifft, gallwch fynd o deimlo'n hapus ac yn hyderus yn y bore i deimlo'n isel ac yn drist yn y prynhawn)
  • yn methu â chael ymdeimlad cryf o ran eich hunaniaeth, a gall newid yn seiliedig ar y bobl o'ch cwmpas
  • yn ei chael hi'n anodd meithrin a chynnal cydberthnasau sefydlog
  • yn ymddwyn yn fyrbwyll ac yn gwneud pethau a allai eich niweidio (megis gorfwyta, defnyddio cyffuriau neu yrru'n beryglus)
  • yn meddwl am teimladau hunanladdol neu hunan-niweidio
  • yn teimlo'n wag ac yn unig yn aml iawn
  • yn mynd yn flin iawn ac yn ei chael hi'n anodd rheoli eich tymer

 

Pan fyddwch dan straen, efallai y byddwch yn:

  • teimlo'n paranoid
  • cael profiadau seicotig, megis gweld neu glywed pethau nad yw eraill yn eu gweld na'u clywed
  • teimlo'n ddideimlad neu ddim 'o gwmpas eich pethau' ac yn methu â chofio pethau'n iawn ar ôl iddynt ddigwydd

Mae BPD fel byffer emosiynol. Gallaf fynd o ddim i emosiynau sy'n fy ngorlethu ar unwaith ac rwy'n ei chael hi'n anodd eu mynegi'n iach.

Gweler ein hadran fanwl ar Anhwylder Personoliaeth Ffiniol (BPD) i ddysgu mwy.

 

Anhwylder personoliaeth histrionig

Efallai y byddwch:

  • yn teimlo'n anghyfforddus iawn os nad chi sy'n cael y sylw i gyd
  • yn llawer mwy cyfforddus fel 'enaid y parti'
  • yn teimlo bod yn rhaid i chi ddiddanu pobl
  • yn fflyrtio neu'n ymddwyn yn bryfoclyd er mwyn sicrhau eich bod yn parhau i gael yr holl sylw
  • yn cael enw am fod yn ddramatig ac yn rhy emosiynol
  • yn teimlo'n ddibynnol ar gymeradwyaeth eraill
  • yn cael eich dylanwadu gan eraill yn hawdd

 

Anhwylder personoliaeth narsisaidd

Efallai y byddwch:

  • o'r farn bod yna resymau arbennig sy'n eich gwneud yn wahanol, yn well neu'n fwy haeddiannol nag eraill
  • â hunan-barch bregus, felly rydych yn dibynnu ar eraill i gydnabod eich gwerth a'ch anghenion
  • yn cynhyrfu os bydd eraill yn eich anwybyddu a ddim yn rhoi'r hyn rydych yn ei haeddu i chi
  • yn casáu llwyddiant pobl eraill
  • yn rhoi eich anghenion chi gyntaf, a mynnu bod eraill yn gwneud hynny hefyd
  • yn cael eich ystyried yn hunanol ac yn 'rhy ffroenuchel'
  • yn cymryd mantais o eraill

 

Anhwylder personoliaeth osgoaol (neu orbryderus)

Efallai y byddwch:

  • yn osgoi gwaith neu weithgareddau cymdeithasol sy'n golygu bod yn rhaid i chi fod gydag eraill
  • yn disgwyl anghymeradwyaeth a beirniadaeth ac yn sensitif iawn i hynny
  • bob amser yn poeni am gael eich 'darganfod' a'ch gwrthod
  • yn poeni am gael eich bychanu gan eraill
  • yn osgoi cydberthnasau, gwneud ffrindiau ac agosatrwydd am eich bod yn ofni cael eich gwrthod
  • yn teimlo'n unig ac wedi'ch ynysu, ac yn israddol i eraill
  • yn amharod i roi cynnig ar weithgareddau newydd rhag ofn i chi achosi embaras i chi'ch hun

 

Anhwylder personoliaeth dibynnol

Efallai y byddwch:

  • yn teimlo'n anghenus, yn wan ac yn methu gwneud penderfyniadau neu weithredu'n gywir heb help neu gefnogaeth
  • yn gadael i eraill fod yn gyfrifol am sawl rhan o'ch bywyd
  • yn cytuno i bethau rydych yn teimlo eu bod yn anghywir neu rydych yn eu casáu er mwyn osgoi bod ar ben eich hun neu golli cefnogaeth rhywun
  • yn ofni cael eich gadael i edrych ar ôl eich hun
  • yn dioddef lefel isel o hunanhyder
  • o'r farn bod pobl eraill yn llawer mwy galluog na chi
  • yn cael eich ystyried yn rhy ostyngedig a goddefol gan eraill

 

Anhwylder personoliaeth obsesiynol cymhellol (OCPD)

Efallai y byddwch:

  • angen cadw popeth dan reolaeth ac yn drefnus
  • yn pennu safonau afrealistig o uchel i chi'ch hun ac i eraill
  • o'r farn mai'ch ffordd chi yw'r ffordd orau o wneud i bethau ddigwydd
  • yn poeni y gallech chi neu eraill wneud camgymeriad
  • yn disgwyl trychineb os na fydd pethau'n berffaith
  • yn amharod i wario arian arnoch chi'ch hun neu eraill
  • yn dueddol o ddal gafael mewn eitemau heb unrhyw werth amlwg

Mae OCPD ar wahân i anhwylder obsesiynol cymhellol (OCD), sy'n disgrifio math o ymddygiad yn hytrach na math o bersonoliaeth.

 


Cyhoeddwyd y wybodaeth hon ym mis Awst 2016. Byddwn yn ei diwygio yn 2019


Mental Health A-Z

Information and advice on a huge range of mental health topics

> Read our A-Z

Training

Helping you to better understand and support people with mental health problems

> Find out more

Special offers

Check out our promotional offers on print and digital booklets, for a limited time only

> Visit our shop today