er gwell iechyd meddwl
Mynnwch help nawr Gwnewch rodd

Symud i wasanaethau oedolion – ar gyfer pobl ifanc

Canllaw ar gyfer beth i ddisgwyl pryd rydych chi'n symud o wasanaethau plant i wasanaethau iechyd meddwl i oedolion, a beth i wneud os mae rhywbeth yn mynd o'i le.

Mae'r dudalen hon hefyd ar gael yn Saesneg (English).

Beth i'w disgwyl

Gall symud o CAMHS (Gwasanaethau Iechyd Meddwl Plant a'r Glasoed) i Wasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion, sy'n cael ei alw'n 'pontio' weithiau, deimlo fel cyfnod ansicr a phryderus iawn.

Rydym ni yma i'ch helpu chi i ddeall beth ddylai ddigwydd a lle i gael cymorth os ydych chi'n cael problemau.

Mae gennym wybodaeth am y canlynol:

Beth yw CAMHS?

Gwasanaethau Iechyd Meddwl Plant a'r Glasoed (CAMHS) yw gwasanaethau sy'n rhoi cymorth i bobl ifanc gyda'u hiechyd meddwl.

Ar y dudalen hon, pan fyddwn yn siarad am CAMHS, rydym ni'n cyfeirio at y gwasanaethau rhad ac am ddim mae'r GIG yn eu rhedeg, sy'n cael eu galw'n CAMHS Arbenigol weithiau. 

Mewn rhai ardaloedd, efallai bydd gan eich gwasanaeth CAMHS lleol enw arall. Os nad ydych chi'n siŵr, gallwch chi holi yn eich meddygfa.

Beth yw'r Gwasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion?

Gwasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion yw gwasanaethau arbenigol y GIG sy'n cefnogi oedolion â phroblemau iechyd meddwl.

Pryd fydda i'n gadael CAMHS?

Fel arfer, byddwch yn gadael CAMHS pan fyddwch yn troi'n 18, ond gall fod yn gynharach neu'n hwyrach na hynny mewn rhai ardaloedd. Mae hyn yn dibynnu ar y gwasanaeth a'r math o gymorth rydych chi'n ei gael.

Os nad ydych chi'n siŵr, gallwch chi holi eich tîm CAMHS ar unrhyw adeg.

Beth fydd yn digwydd ar ôl i mi adael?

Pan fyddwch yn gadael CAMHS, bydd eich tîm CAMHS naill ai'n:

  • eich cyfeirio chi at Wasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion am asesiad i weld a oes modd iddyn nhw gynnig cymorth i chi
  • eich cyfeirio chi at wasanaethau cefnogi oedolion eraill fel eich meddyg, gwasanaethau cymdeithasol neu sefydliadau elusennol
  • eich rhyddhau. Mae hyn yn golygu y bydd y gofal yn dod i ben os ydych chi'n ddigon iach. Os ydyn nhw'n penderfynu gwneud hynny, byddan nhw'n rhoi gwybodaeth i chi am fathau eraill o gymorth a allai helpu, a beth i'w wneud os bydd pethau'n gwaethygu.

Beth ddylai ddigwydd cyn i mi adael CAMHS?

Os ydych chi'n cael eich cyfeirio at unrhyw wasanaeth oedolion, dylai eich tîm CAMHS ddechrau cynllunio ar gyfer hyn o leiaf 6 mis cyn i chi adael. Dylent wneud y canlynol: 

  • Rhoi gwybodaeth i chi ddeall y broses o symud i wasanaethau oedolion a pha gymorth fydd ar gael
  • Eich cynnwys chi yn y broses gynllunio a gwrando ar eich barn
  • Gwneud un person yn gyfrifol am reoli'r broses o'ch symud o CAMHS
  • Paratoi cynllun o'r hyn sydd ei angen arnoch a'r cymorth y byddwch yn ei gael wrth symud i wasanaethau oedolion.

Dylai eich tîm CAMHS drafod hyn gyda chi, a dylid gwneud unrhyw atgyfeiriad at wasanaethau oedolion cyn i chi adael CAMHS. 

Symud i Wasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion

Mae'r rheolau a'r prosesau ychydig yn wahanol yng Nghymru a Lloegr os ydych chi'n symud o CAMHS i Wasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion, ond fe ddylid bob amser dweud wrthych beth i'w ddisgwyl a gwrando ar eich barn.

Er bod yr wybodaeth hon yn dweud beth ddylai ddigwydd pan fyddwch yn symud o CAMHS i Wasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion, weithiau nid yw pethau'n mynd fel y dylen nhw.

Darllenwch ein tudalen ar Problemau y gallwn eu hwynebu i gael rhagor o wybodaeth ynglŷn â beth i'w wneud os ydy hyn yn digwydd.

Cymru

Pan fyddwch yn symud i Wasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion, dylid rhoi'r canlynol i chi:

  • gweithiwr pontio - rhywun sy'n rheoli ac yn cefnogi'r broses o'ch symud i wasanaethau oedolion ac sy'n eich helpu i lunio 'Pasbort Person Ifanc'.  
  • Pasbort Person Ifanc - chi sydd i fod i lenwi hwn, gan esbonio'r hyn sy'n bwysig i chi, a pha gymorth rydych chi ei angen.
  • cynllun Gofal a Thriniaeth - cynllun ysgrifenedig, sy'n cael ei roi at ei gilydd gan eich cydlynydd Gofal a Thriniaeth ac sy'n cael ei gytuno gyda chi. Mae'n esbonio'r hyn yr hoffech ei gyflawni a pha gymorth sydd ei angen arnoch gan y gwasanaethau iechyd meddwl i wneud hynny.

Os ydych yn cael eich rhyddhau o CAMHS a ddim yn cael eich cyfeirio at Wasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion, ond eich bod chi'n teimlo bod eich iechyd meddwl yn dirywio, mae gennych hawl gyfreithiol i ofyn i Wasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion eich ailasesu. Gallwch ofyn am hyn pan fyddwch yn troi'n 18 (cyhyd â'ch bod chi wedi gadael CAMHS yn ystod y 3 blynedd diwethaf) ac nid oes yn rhaid i chi siarad â'ch meddyg yn gyntaf.

Pan fydd CAMHS yn eich rhyddhau, mae'n rhaid iddyn nhw roi gwybodaeth ysgrifenedig i chi am eich hawl i gael ailasesiad.

Lloegr

Os ydych chi'n symud i Wasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion, dylech fod o dan rywbeth o'r enw 'Dull Rhaglen Ofal' (CPA). Mae hwn yn becyn cymorth a ddarperir gan y GIG ar gyfer pobl sydd â phroblem iechyd meddwl.

Mae hyn yn golygu y dylai fod gennych chi'r canlynol:

  • cydlynydd gofal - dyma rywun sy'n rheoli eich gofal a dyma'r unigolyn i gysylltu ag ef/hi os oes gennych gwestiynau
  • cynllun gofal - mae hwn yn dweud pa driniaeth a chymorth fydd ei angen arnoch, pwy fydd yn darparu'r cymorth hwnnw, a'r cymorth y gall fod ei angen arnoch mewn argyfwng. Dylech gael copi ysgrifenedig o'r cynllun hwn.

Os oes gennych gynllun gofal CPA, ni fydd yn dod i ben pan fyddwch yn symud i Wasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion. Ni fydd yn dod i ben tan y byddwch chi a'ch tîm iechyd meddwl yn cytuno nad oes ei angen mwyach. 

Os nad ydych yn siŵr a ydych chi o dan gynllun CPA, neu os nad ydych wedi cael copi ysgrifenedig o'ch cynllun gofal, dylech holi rhywun yn eich tîm CAMHS.

Beth fydd yn digwydd pan gaf fy nghyfeirio at y Gwasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion?

Pan fydd y Gwasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion yn cael eich atgyfeiriad gan CAMHS, bydd angen iddyn nhw ganfod pa gymorth sydd ei angen arnoch, a phenderfynu a yw eu gwasanaethau'n addas i chi. Gallan nhw wneud hyn drwy'r canlynol:

  • edrych ar eich nodiadau meddygol (yr wybodaeth sy'n cael ei chadw amdanoch chi gan CAMHS a'ch meddyg)
  • siarad â'ch tîm CAMHS
  • siarad â'ch rhieni
  • cwrdd â chi a gwrando ar ba gymorth sydd ei angen arnoch chi.

Os oes pethau penodol rydych yn dymuno iddynt gael gwybod amdanynt, dylech holi'r sawl sy'n rheoli'r broses o'ch symud i wasanaethau oedolion ynghylch y ffordd orau o ddweud wrthynt.

Os ydyn nhw'n credu bod eu gwasanaeth yn addas i chi, byddan nhw'n cysylltu â chi i wneud apwyntiad. 

Beth os na fydd y Gwasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion yn fy helpu i?

Weithiau, yn seiliedig ar eich atgyfeiriad ac wrth ddarganfod pa gymorth sydd ei angen arnoch, efallai y bydd y gwasanaethau oedolion yn dweud na allan nhw gynnig cymorth i chi. Os yw hyn yn digwydd, dylen nhw esbonio pam a dweud wrthych lle arall gallwch fynd am gymorth.

Os nad ydych chi'n cytuno â'r penderfyniad, gallwch wneud y canlynol:

  • siarad â'ch tîm CAMHS i gael gwybod beth y gallech chi ei wneud
  • edrych ar ein tudalen ar 'problemau y gallwn eu hwynebu' i gael gwybodaeth ynglŷn â'r hyn y gallech ei wneud.

Sut fydd fy rhieni neu ofalwyr yn cymryd rhan?

Mae CAMHS yn annog teuluoedd a gofalwyr i gymryd rhan yn eich gofal. Pan fyddwch yn symud i wasanaethau oedolion, dylid gofyn i chi sut rydych yn dymuno i'ch rhiant neu ofalwr gymryd rhan, a dylid parchu'r hyn rydych yn ei ddweud.

Sut mae'r gwasanaethau oedolion yn wahanol?

Mae pob gwasanaeth iechyd meddwl ychydig yn wahanol, ond mae rhai pobl yn teimlo bod y Gwasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion yn gallu bod yn wahanol iawn i CAMHS.

Efallai y byddwch yn gweld y canlynol:

  • mae'r berthynas â'ch tîm iechyd meddwl yn wahanol
  • rydych yn cael mwy neu lai o gymorth nag o'r blaen
  • mae dewisiadau gwahanol o ran cymorth a thriniaeth 
  • rydych chi mewn grwpiau gydag oedolion sy'n llawer hŷn na chi
  • efallai y bydd y gwasanaethau oedolion yn siarad llai na CAMHS â'ch teulu a'r rhai sy'n rhoi gofal i chi. Os ydych chi dal yn dymuno i'ch teulu gymryd rhan, dylech nodi hynny'n glir
  • efallai y bydd gwasanaethau oedolion yn canolbwyntio mwy ar eich diagnosis.

Weithiau gall y gwahaniaeth rhwng gwasanaethau plant a gwasanaethau oedolion deimlo'n frawychus a llethol. Edrychwch ar ein tudalen ar 'Beth allaf ei wneud' i gael syniadau am bethau a allai wneud i bethau deimlo ychydig yn haws.

I gael gwybod am y dewisiadau cymorth sydd ar gael pan fyddwch yn troi'n 18, ewch i'n canllaw ar gofyn am gymorth i oedolion. 

Mae pob gwasanaeth iechyd meddwl ychydig yn wahanol, ond mae rhai pobl yn teimlo bod y Gwasanaethau Iechyd Meddwl i Oedolion yn gallu bod yn wahanol iawn i CAMHS.

Efallai y byddwch yn gweld y canlynol:

  • mae'r berthynas â'ch tîm iechyd meddwl yn wahanol
  • rydych yn cael mwy neu lai o gymorth nag o'r blaen
  • mae dewisiadau gwahanol o ran cymorth a thriniaeth 
  • rydych chi mewn grwpiau gydag oedolion sy'n llawer hŷn na chi
  • efallai y bydd y gwasanaethau oedolion yn siarad llai na CAMHS â'ch teulu a'r rhai sy'n rhoi gofal i chi. Os ydych chi dal yn dymuno i'ch teulu gymryd rhan, dylech nodi hynny'n glir
  • efallai y bydd gwasanaethau oedolion yn canolbwyntio mwy ar eich diagnosis.

Weithiau gall y gwahaniaeth rhwng gwasanaethau plant a gwasanaethau oedolion deimlo'n frawychus a llethol. Edrychwch ar ein tudalen ar 'Beth allaf ei wneud' i gael syniadau am bethau a allai wneud i bethau deimlo ychydig yn haws.

I gael gwybod am y dewisiadau cymorth sydd ar gael pan fyddwch yn troi'n 18, ewch i'n canllaw ar gofyn am gymorth i oedolion. 

Beth fydd yn digwydd os byddaf yn troi'n 18 tra yn yr ysbyty?

Os ydych yn aros yn yr ysbyty fel claf mewnol, dylid dechrau cynllunio i symud i wasanaethau oedolion 6 mis cyn i chi droi'n 18.  Dylai'r cynllun esbonio beth fydd yn digwydd pan fyddwch yn troi'n 18, fel y canlynol:

  • cael eich symud i ward i oedolion - gan fod wardiau ysbyty yn cael eu rhannu yn wardiau i'r glasoed a wardiau i oedolion 
  • rhyddhau - os ydych chi'n ddigon iach. 

Weithiau efallai y cewch aros ar y ward i'r glasoed nes byddwch yn cael eich rhyddhau, ond mae hyn yn dibynnu ar yr ysbyty.

Beth fydd yn digwydd os wyf wedi cael fy anfon i ysbyty'r meddwl yn y gorffennol?

Mae hyn yn golygu cael eich cadw yn yr ysbyty o dan Ddeddf Iechyd Meddwl 1983. Gallai hyn ddigwydd os oes perygl i chi frifo eich hun, neu i ddiogelu pobl eraill.

Weithiau mae cael eich anfon i ysbyty'r meddwl yn rhoi hawl gyfreithiol i chi gael cymorth. Os ydych chi wedi cael eich anfon i ysbyty'r meddwl o dan adran 3, 37, 47 neu 48, mae gennych hawl gyfreithiol i gael cymorth sy'n cael ei alw'n ôl-ofal adran 117.

Bydd cymorth adran 117 yn bersonol i chi, ac yn dibynnu ar ba fath o gymorth sydd ei angen arnoch i atal eich iechyd meddwl rhag dirywio. Nid yw'r hawl i gymorth yn dod i ben pan fyddwch yn gadael CAMHS felly ni fydd eich hawl gyfreithiol i'r cymorth sydd ei angen arnoch yn newid pan fyddwch yn symud i wasanaethau oedolion.

Cyhoeddwyd y wybodaeth hon yn Mehefin 2019. Byddwn yn ei diwygio yn 2021.

Mae cyfeirnodau ar gael. Os dymunwch atgynhyrchu'r wybodaeth hon, ewch i'n tudalen ar ganiatâd a thrwydded.

Rhannwch y wybodaeth hon

arrow_upwardYn ôl i'r brig