Mynnwch help nawr Gwnewch rodd

Ambiwlans: Ymdopi â'ch profiadau yn ystod y coronafeirws

Mae'r wybodaeth hon i unrhyw un sy'n gweithio yn y gwasanaeth ambiwlans, p'un a ydych chi'n rheoli tîm, yn helpu pobl drwy ymateb i alwadau, yn gweithio gartref neu mewn swyddfa, neu'n barafeddyg.

20 munud i'w ddarllen

Ar y dudalen hon:

Rydyn ni'n gwybod nad yw'r pandemig drosodd. Ond mae rhannau o gymdeithas yn dechrau dychwelyd i fel ag yr oedden nhw.

Fel ymatebwr yn y gwasanaeth ambiwlans, efallai y byddwch chi wedi sylwi nad yw rhai pethau yn y gwaith, neu gartref, wedi dychwelyd fel ag yr oedden nhw.

Efallai bod rheolau newydd i'w dilyn yn ystod eich sifft, neu fwy o alwadau i ymateb iddyn nhw na chyn y pandemig. Efallai eich bod chi'n teimlo'n wahanol am eich rôl o gymharu ag o'r blaen. Ac mae'n bosibl na fyddwch chi am i rai pethau ddychwelyd fel ag yr oedden nhw o'r blaen.

Gallai'r wybodaeth hon eich helpu i wneud synnwyr o'r hyn rydych chi wedi'i weld ac wedi'i brofi yn ystod y coronafeirws (COVID-19). Ni ddylech chi ei defnyddio yn lle triniaeth a chymorth iechyd meddwl. Ond gall awgrymu dulliau i'ch helpu i ddeall sut rydych chi'n teimlo, a rhoi cyngor ar sut i ymdopi â'r teimladau hyn.

Cydnabod sut rydych chi'n teimlo ar hyn o bryd

Rydyn ni'n profi llawer o wahanol deimladau bob dydd. Gall teimladau helpu i ddangos sut i ymateb i'r sefyllfaoedd sy'n ein hwynebu. Ond yn aml, dydyn ni ddim yn gallu rhoi enw i bob teimlad rydyn ni'n ei gael, pan fyddwn ni'n ei gael.

Yn ystod y pandemig, efallai y byddwch chi wedi delio â llawer o bethau anodd, ac na fyddwch chi wedi cael amser i feddwl amdanyn nhw'n iawn. Efallai eich bod chi'n cael teimladau nawr, o ganlyniad i rywbeth a ddigwyddodd beth amser yn ôl.

Gallai nodi rhai o'r teimladau rydych chi'n eu cael nawr eich helpu chi i ddeall beth allai fod wedi'u hachosi. Ac unwaith y byddwch chi'n gwybod beth wnaeth eu hachosi, efallai y byddwch chi'n teimlo'n fwy parod i ddelio â'r teimladau hyn.

Sut galla i ddechrau cydnabod sut rwy'n teimlo?

Gallai cydnabod sut rydych chi'n teimlo eich helpu i ddeall pam y gwnaethoch chi ymateb yn y fath fodd i rai sefyllfaoedd penodol yn y gorffennol. Er enghraifft, efallai eich bod chi wedi ei chael hi'n anodd cysgu ryw noson, ond na wnaethoch chi gysylltu hynny â'r galwadau anodd y gwnaethoch chi ymateb iddyn nhw y diwrnod hwnnw. Efallai eich bod chi wedi cweryla â rhywun sy'n bwysig i chi, heb wybod yn union pam.

Gallai rhoi eich teimladau mewn geiriau eich helpu chi i ddeall yr emosiynau rydych chi'n eu cael. Gallwch chi wneud hyn mewn sawl ffordd, a bydd pawb yn wahanol. Dyma rai awgrymiadau:

  • Ei ysgrifennu. Mae rhai pobl yn ei chael hi'n ddefnyddiol ysgrifennu am y pethau y maen nhw'n eu teimlo, neu gadw dyddiadur. Os nad ydych chi am ysgrifennu amdanyn nhw, gallech chi roi cynnig ar ffyrdd eraill creadigol o fynegi eich teimladau, fel tynnu llun neu baentio.
  • Ei ddweud yn uchel. Gall siarad am yr hyn y maen nhw'n ei wynebu, neu'r hyn sydd wedi digwydd yn ystod eu diwrnod, helpu rhai pobl i gydnabod sut maen nhw'n teimlo am yr hyn sydd wedi digwydd. Does dim rhaid i chi wneud hyn gyda pherson arall. Gallech chi roi cynnig arni gartref ar eich pen eich hun.
  • Ymarfer ymwybyddiaeth ofalgar. Mae ymwybyddiaeth ofalgar yn dechneg sy'n gofyn i chi wneud ymdrech arbennig i sylwi ar yr hyn sy'n digwydd yn y fan a'r lle (yn eich meddwl, eich corff a'ch amgylchedd), heb farnu unrhyw beth. Gall ymwybyddiaeth ofalgar eich helpu chi i sylwi ar y teimladau negyddol a'r teimladau cadarnhaol rydych chi'n eu cael.

“Rydych chi'n ceisio cadw popeth rydych chi'n ei wneud mewn adrannau ar wahân – rydych chi'n ymateb i alwadau cas ac yn ceisio anghofio amdanynt. Ond rydych chi'n delio â'ch pryderon personol ar ben hynny, eich iechyd meddwl chi eich hun – mae'n gwneud y gwaith yn anodd iawn.” – David, parafeddyg

Isod rydyn ni wedi nodi rhai o'r pethau y mae aelodau'r gwasanaeth ambiwlans wedi dweud wrthyn ni eu bod wedi bod yn eu teimlo drwy gydol y pandemig. Efallai eich bod chi'n profi rhai ohonyn nhw, ac efallai hefyd eich bod chi'n profi teimladau nad ydyn nhw wedi'u rhestru yma.

Straen

Pan fyddwn ni'n dweud pethau fel "mae hwn yn achosi straen" neu "dwi'n teimlo straen", mae'n bosibl ein bod ni'n golygu'r canlynol:

  • Sefyllfaoedd neu ddigwyddiadau sy'n rhoi pwysau arnon ni. Adegau pan fydd gennym ni lawer i'w wneud ac i feddwl amdano, neu pan na fydd gennym ni lawer o reolaeth dros beth sy'n digwydd. Er enghraifft, mynd at lawer o gleifion sy'n sâl iawn ac y mae angen gofal brys arnyn nhw.
  • Ein hymateb i gael ein rhoi o dan bwysau. Y teimladau y byddwn ni'n eu cael pan fyddwn ni'n wynebu gofynion y mae'n anodd i ni ymdopi â nhw. Er enghraifft, poeni sut fyddwch chi'n llwyddo i gyrraedd cleifion yn brydlon pan fyddwch chi mor brysur.

Os ydych chi'n profi straen, efallai y byddwch chi'n teimlo:

  • yn bigog, yn ymosodol, yn ddiamynedd neu wedi cynhyrfu
  • wedi'ch llethu
  • yn bryderus, yn nerfus neu'n ofnus
  • fel petai eich meddwl ar ruthr ac na allwch chi ei ddiffodd
  • na allwch chi fwynhau eich hun
  • yn isel
  • nad oes gennych chi unrhyw ddiddordeb mewn bywyd
  • fel petaech chi wedi colli eich synnwyr digrifwch
  • ymdeimlad o ddychryn
  • yn poeni am eich iechyd
  • wedi'ch esgeuluso neu'n unig.

“Gall derbyn galwadau 999 fod yn debyg i hyn yn aml: ‘COVID’, ‘Iechyd meddwl’, ‘COVID’, ‘Iechyd meddwl’, ‘COVID’.” – Ben, swyddog galwadau brys

Gorbryder

Gorbryder yw'r hyn rydyn ni'n ei deimlo pan fyddwn ni'n poeni, ar bigau'r drain neu'n ofnus, yn benodol am bethau sydd ar fin digwydd, neu bethau rydyn ni'n meddwl a allai ddigwydd yn y dyfodol.

Gall gorbryder effeithio ar y canlynol:

  • ein cyrff. Efallai y byddwch chi'n teimlo'n sâl, yn aflonydd, neu fel petai eich calon ar ruthr.
  • ein meddyliau. Efallai y byddwch chi'n teimlo ar bigau'r drain neu'n nerfus, neu'n llawn panig, neu fel petai'r gwaethaf ar fin digwydd. Efallai y byddwch chi'n meddwl llawer am brofiadau gwael, neu'n meddwl am sefyllfa drosodd a throsodd.
  • ein bywydau bob dydd. Gallai hi deimlo'n fwy anodd i chi fwynhau eich amser rhydd, a gall effeithio ar bethau fel eich perthnasoedd a'ch gwaith.

Anaf moesol

Mae anaf moesol yn disgrifio set o deimladau y gallech chi eu cael os bu'n rhaid i chi wneud pethau, neu weld pethau, sy'n mynd yn erbyn eich gwerthoedd a'ch credoau.

Yn ystod y pandemig, gallech chi fod wedi cael eich gorfodi i wneud penderfyniadau anodd am helpu cleifion. Er enghraifft, gallech chi fod wedi gorfod gofalu am un claf, gan wybod bod yna gleifion eraill yr oedd angen eich help arnyn nhw hefyd. Gallai hyn achosi gwrthdaro i chi, neu wneud i chi deimlo y gallech chi fod wedi gwneud mwy.

Os byddwch chi'n profi anaf moesol, efallai y byddwch chi'n teimlo:

  • yn euog neu deimlo cywilydd
  • yn ddig
  • wedi ffieiddio
  • gwrthdaro.

“Yn aml, byddwn i'n eistedd yn yr unfan, ddim yn gwneud dim byd mewn gwirionedd ond meddwl am y gwaith, a meddwl a oedd yna unrhyw beth arall y gallwn i fod wedi'i wneud.” – Dan, gwasanaeth ambiwlans​

Syrffed ar ddangos trugaredd

Pan fyddwch chi'n gofalu am bobl mewn amgylchiadau gofidus neu anodd yn gyson, gall eich blino'n lân yn gorfforol ac yn feddyliol. Gallwch chi ddod i deimlo nad ydych chi'n poeni am bobl cymaint ag o'r blaen. Caiff y teimlad hwn ei alw'n syrffed ar ddangos trugaredd.

Gallai syrffed ar ddangos trugaredd wneud i chi deimlo:

  • yn ddig neu'n bigog
  • fel petaech chi'n mwynhau eich swydd yn llai
  • yn llai hyderus am wneud penderfyniadau yn y gwaith
  • llai o gymhelliant i wneud eich gwaith.

Trawma

Weithiau, caiff y broses o fynd drwy ddigwyddiadau llawn straen, digwyddiadau dychrynllyd neu ddigwyddiadau gofidus ei galw'n drawma. Mae pawb yn ymateb yn wahanol i drawma. Efallai y byddwch chi'n sylwi ar yr effeithiau'n gyflym. Neu efallai na fyddwch chi'n sylwi arnyn nhw am gyfnod hir wedyn.

Gallai digwyddiad trawmatig wneud i chi deimlo:

  • yn ofnus
  • o dan fygythiad
  • yn llawn cywilydd
  • wedi'ch gwrthod
  • wedi'ch esgeuluso
  • yn annilys
  • yn anniogel
  • heb gefnogaeth
  • wedi'ch maglu
  • wedi'ch cywilyddio
  • yn ddi-rym.

“Mae'n anodd iawn rhagweld beth fydd ar y llinell pan fyddwch chi'n clywed y bîp, ac yn ystod bloc o dri diwrnod, roeddwn i'n ddigon anffodus i gael cyfres ddiddiwedd o alwadau trawmatig.” – Daniel, swyddog galwadau meddygol brys

Lludded a blinder meddyliol

Mae lludded a blinder meddyliol yn fwy na theimladau o fod wedi blino. Gall blinder meddyliol ddigwydd os byddwch chi o dan bwysau cyson o ganlyniad i'ch gwaith. Gall wneud i chi deimlo:

  • wedi blino'n lân, heb unrhyw egni o gwbl
  • fel petaech chi'n mwynhau eich gwaith llai, neu nad oes gennych chi unrhyw gymhelliant i'w wneud mwyach
  • fel nad ydych chi'n gwneud eich gwaith cystal ag o'r blaen.
A blue light on top of a vehicle

Blinder meddyliol fel parafeddyg

“Rydych chi'n claddu eich teimladau'n ddwfn, ac weithiau mae'n rhaid i chi wneud hynny er mwyn delio â'r gwaith. Rydych chi'n bwrw ati beth bynnag, ac mae'n cyrraedd pwynt critigol lle mae eich ymennydd a'ch corff yn dweud "dim rhagor". Mae'n rhaid i rywbeth ildio, a'r person sy'n gwneud hynny bob tro, nid y gwaith.”

Euogrwydd

Mae llawer o bobl yn y gwasanaeth ambiwlans wedi bod o dan bwysau ychwanegol yn ystod y pandemig. Os ydych chi'n ei chael hi'n anodd ac yn teimlo bod angen seibiant arnoch, mae'n bwysig i chi roi gwybod.

Ond efallai eich bod chi'n teimlo'n euog yn gofyn am gymorth ychwanegol, yn enwedig o wybod bod cynifer o'ch cydweithwyr yn ei chael hi'n anodd hefyd. Efallai eich bod chi'n poeni hefyd am siomi'r cyhoedd. Ceisiwch gofio bod eich llesiant chi yr un mor bwysig â'r bobl rydych chi'n eu helpu. Mae rhagor o wybodaeth ar gael am ble i gael cymorth.

Dicter

Efallai eich bod chi wedi bod yn teimlo'n fwy dig yn ystod y pandemig. Er enghraifft, efallai eich bod chi wedi teimlo'n ddig â phobl sydd wedi torri rheolau'r cyfyngiadau symud, gan eich bod chi wedi bod yn gweithio mor galed. Efallai eich bod chi wedi teimlo'n ddig ag anwyliaid neu'r cyhoedd, os byddan nhw wedi gwadu bod y coronafeirws yn bodoli.

Gallai hyn fod wedi teimlo'n fwy anodd byth os bu'n rhaid i chi drin cleifion na wnaethon nhw ddilyn y rheolau. Gallai fod wedi bwrw eich cymhelliant, neu wneud i chi deimlo fel petaech chi'n mwynhau eich gwaith llai.

Datgysylltiad

Mae rhai pobl yn ei chael hi'n anodd nodi sut maen nhw'n teimlo, yn enwedig os byddan nhw wedi bod drwy brofiad trawmatig. Caiff hyn ei alw weithiau'n ddatgysylltiad.

Os byddwch chi'n datgysylltu, efallai y byddwch chi'n teimlo eich bod chi wedi datgysylltu wrthoch chi'ch hun a'r byd o'ch cwmpas. Er enghraifft, efallai y byddwch chi'n teimlo nad ydych chi'n rhan o'ch corff neu'n teimlo fel petai'r byd o'ch cwmpas yn afreal. Mae datgysylltu yn un ffordd i'r meddwl ymdopi â gormod o straen, fel yn ystod digwyddiad trawmatig.

Mae rhagor o wybodaeth ar gael am ddatgysylltiad, gan gynnwys cyngor ar sut i ofalu amdanoch chi'ch hun pan fyddwch chi'n datgysylltu.

Deall pam rydych chi o bosibl yn teimlo fel hyn

Unwaith y byddwch chi'n deall beth rydych chi'n ei deimlo, gallwch chi ddechrau meddwl beth allai fod wedi achosi rhai o'r teimladau hyn. Efallai y bydd hyn yn gwneud i chi deimlo'n fwy parod i ddelio â nhw.

Gallai rhai o'r pethau yn y rhestr hon fod yn cyfrannu at sut rydych chi'n teimlo nawr. Efallai y byddwch chi hefyd wedi cael profiadau nad ydyn nhw wedi'u cynnwys yma.

Newidiadau i'ch ffordd o fyw a'ch gwaith

  • Efallai eich bod chi wedi cael rheolau newydd i'w dilyn yn y gwaith, fel gwisgo mwy o gyfarpar diogelu personol (PPE) neu fethu â mynd i rai ardaloedd penodol mewn ysbytai.
  • Efallai bod yr amgylchedd yn y gwaith wedi newid. Er enghraifft, efallai nad ydych chi'n cael ymgynnull mewn grwpiau yn yr ystafelloedd egwyl. Gallai hyn fod wedi effeithio ar yr agosatrwydd neu'r cyfeillgarwch rhyngoch chi a'ch cydweithwyr.
  • Efallai bod y math o alwadau rydych chi'n eu hateb, neu'r achosion y byddwch chi'n ymateb iddyn nhw, wedi newid. Efallai eich bod chi wedi bod yn cefnogi mwy o gleifion â'r coronafeirws, neu fwy o gleifion sy'n wynebu argyfwng iechyd meddwl.
  • Efallai bod y cyfyngiadau symud wedi newid eich bywyd gartref. Er enghraifft, methu â mynd ar wyliau, mwynhau diddordebau, neu wneud y pethau rydych chi fel arfer yn eu gwneud er mwyn ymlacio.

Profedigaeth

  • Efallai eich bod chi wedi cefnogi mwy o gleifion a oedd yn marw.
  • Efallai bod pobl sy'n bwysig i chi wedi marw o'r coronafeirws, neu o salwch arall. Efallai na wnaethoch chi lwyddo i fod yno iddyn nhw fel y byddech chi wedi bod eisiau.
  • Efallai eich bod chi wedi methu angladdau, neu wedi methu â chynnal angladd fel y byddech chi wedi'i ddychmygu.
  • Efallai eich bod chi wedi colli cydweithwyr. Os na chawsoch chi gyfle i chi dalu teyrnged iddyn nhw fel y byddech chi wedi'i wneud fel arfer, efallai bod hyn wedi teimlo'n fwy anodd byth.

Darllenwch ein gwybodaeth am brofedigaeth.

Delio â digwyddiadau mwy trawmatig

  • Efallai eich bod chi wedi gofalu am fwy o gleifion a oedd yn fwy sâl. Efallai bod hyn wedi gwneud i chi deimlo nad oedd unrhyw seibiant, nac amser i ddod dros y profiad.
  • Os ydych chi'n ateb galwadau neu'n swyddog galwadau meddygol brys, efallai eich bod chi wedi derbyn mwy o alwadau anodd.
  • Efallai eich bod chi wedi gorfod gwneud newidiadau anodd i'ch ffordd o weithio, a gall hyn achosi gofid. Er enghraifft, methu â mynd ag anwyliaid gyda chi yn yr ambiwlans wrth gludo claf i'r ysbyty.
  • Gall clywed straeon gan gydweithwyr hefyd deimlo'n drawmatig, hyd yn oed os nad oeddech chi yno'n bersonol.
  • Efallai eich bod chi wedi ymateb i fwy o hunanladdiadau. Darllenwch ein gwybodaeth am beth i'w wneud os ydych chi wedi cael profedigaeth o ganlyniad i hunanladdiad.

“Yn y gwaith, rydyn ni'n gwneud penderfyniadau sy'n newid bywydau mewn sefyllfaoedd mwy anodd nag erioed o'r blaen. Dyma'r penderfyniadau sy'n ein dilyn pan fyddwn ni'n mynd adref.” – Ben, swyddog galwadau brys

Newidiadau i berthnasoedd

  • Efallai bod y ffaith eich bod chi o dan fwy o straen yn y gwaith, neu eich bod chi'n delio â galwadau mwy anodd, wedi cael effaith ar eich perthnasoedd gartref. Efallai eich bod chi wedi sylwi bod angen mwy o gymorth arnoch chi, neu eich bod chi am i bobl adael llonydd i chi fwy. Efallai bod eich gweld chi o dan gymaint o bwysau wedi cael effaith ar y bobl rydych chi'n byw gyda nhw, neu'r bobl sy'n agos atoch chi.
  • Efallai bod y cyfyngiadau symud a'r cyfyngiadau teithio wedi golygu na allech chi weld y bobl sy'n bwysig i chi.
  • Efallai eich bod chi wedi gweld eisiau cydweithwyr, os oeddech chi'n gweithio gartref fwy, os nad oeddech chi'n gallu eu gweld y tu allan i'r gwaith neu os nad oeddech chi'n cymryd amser egwyl ar yr un pryd mwyach.
  • Efallai eich bod chi wedi poeni y byddech chi'n trosglwyddo'r coronafeirws i'r bobl sy'n bwysig i chi. Gallai hyn fod wedi ychwanegu straen at eich perthnasoedd.
  • Dyw pawb ddim yn cael yr un profiadau o'r coronafeirws na'r un ymatebion iddo, ac efallai eich bod chi wedi colli ffrindiau, neu fod perthnasoedd wedi newid, oherwydd eich profiadau gwahanol. Efallai eich bod chi wedi dod yn agosach at rai cydweithwyr, os byddwch chi wedi wynebu profiadau tebyg.

Colli allan ar bethau

  • Efallai eich bod chi wedi colli allan ar ddigwyddiadau pwysig bywyd, fel mynd i briodasau, dathliadau pen-blwydd neu angladdau. Gallai hyn fod wedi teimlo'n rhwystredig, neu fel petai amser yn mynd heibio heb i chi allu ei fwynhau.
  • Efallai eich bod chi wedi colli allan ar wneud y pethau cyffredin rydych chi'n eu mwynhau fel arfer. Er enghraifft, gweld ffrindiau, mynd allan neu gael gwyliau. Efallai bod methu â gwneud y pethau hyn wedi ei gwneud hi'n fwy anodd ymlacio ar ôl sifftiau anodd.
  • Efallai eich bod chi'n teimlo eich bod chi'n colli allan ar rannau boddhaus neu bleserus eich gwaith, neu nad ydych chi'n cael y profiad roeddech chi'n ei ddisgwyl o'r gwasanaeth ambiwlans. Efallai eich bod chi'n teimlo eich bod chi wedi colli'r cariad a oedd gennych chi tuag at y gwaith.

Gobeithion ac ofnau

I lawer ohonon ni, roedd y pandemig yn golygu bod pethau roedden ni'n gobeithio y bydden nhw'n digwydd, neu'n edrych ymlaen atyn nhw, yn sydyn yn teimlo'n llai tebygol. Ac efallai y daeth y pethau roedden ni'n eu hofni i deimlo'n agosach at ddod yn wir. Er enghraifft:

  • Efallai eich bod chi wedi bod yn poeni am lefelau staffio cyn y pandemig. Efallai eich bod chi'n poeni mwy fyth am golli staff nawr.
  • Efallai eich bod chi wedi bod yn edrych ymlaen at bethau, fel priodasau neu wyliau tramor. Gallai'r rhain fod wedi cael eu canslo neu eu gohirio, ac efallai eich bod chi'n teimlo na fyddan nhw byth yn digwydd.
  • Os ydych chi'n profi gorbryder iechyd, gallai'r pandemig fod wedi teimlo'n arbennig o anodd i chi ddelio ag ef. Gallwch chi gael rhagor o wybodaeth am orbryder iechyd ar wefan Anxiety UK.

Adnoddau a strategaethau ymdopi

Os yw eich gwaith yn ymwneud â helpu eraill, gall deimlo'n anodd cymryd amser i ofalu amdanoch chi'ch hun. Ond mae'n bwysig gofalu am eich llesiant personol. Dyma rai strategaethau ar gyfer ymdopi â rhai o'r pethau y gallech chi fod yn eu teimlo.

Dod o hyd i gymhelliant eto

Does dim rhaid i chi deimlo'n uchel eich cymhelliant drwy'r amser, ac mae llawer ohonon ni'n cael diwrnodau lle mae ein cymhelliant yn is yn y gwaith a gartref. Ond os ydych chi'n teimlo bod y coronafeirws wedi cipio rhywfaint o'r cariad a'r mwynhad a oedd gennych chi o'r blaen tuag at eich gwaith, efallai y bydd yr awgrymiadau hyn yn ddefnyddiol.

  • Gosodwch nodau y gallwch chi eu cyflawni i chi'ch hun. Ceisiwch ganolbwyntio ar gwblhau nod bach y gallwch chi ei gyflawni bob dydd. Efallai y bydd yn ddefnyddiol i chi rannu pob nod yn nodau llai. Os ydych chi'n teimlo bod llawer o dargedau yn gysylltiedig â'ch gwaith yn barod, ceisiwch feddwl am rywbeth nad yw'n ymwneud â'r gwaith.
  • Gwobrwywch eich hun. Ar ôl i chi gwblhau'r nod, gwobrwywch eich hun. Does dim rhaid iddo fod yn rhywbeth mawr. Gallech chi geisio cymryd 15 munud o'ch diwrnod i wneud rhywbeth rydych chi'n ei fwynhau. Er enghraifft, dod o hyd i amser i ddarllen ychydig dudalennau o lyfr, neu fynd â'r ci am dro.
  • Rhowch gynnig ar wneud ymarfer corff. Mae bod yn weithgar yn helpu rhai pobl i ganolbwyntio ac i gymell eu hunain. Gall ymarfer corff wneud i chi deimlo'n fwy egnïol ac ymatebol, yn enwedig os ydych chi'n gwneud gwaith corfforol. Gall deimlo'n anodd mynd ati i wneud ymarfer corff os nad oes gennych chi lawer o gymhelliant, ond gallech chi roi cynnig ar ddechrau drwy wneud pethau bach, gan gynyddu'r ymdrech yn raddol. Darllenwch fwy o awgrymiadau ar sut i ddechrau bod yn actif.
  • Rhowch gynnig ar rywbeth newydd. Gall cyflwyno diddordebau a gweithgareddau newydd yn eich bywyd helpu i ysgogi'r ymennydd, a gall helpu i roi mwy o ffocws i chi. Gallech chi roi cynnig ar wneud ryseitiau newydd i swper, newid eich ymdrechion ymarfer corff, neu ddod o hyd i hobi newydd.


Darllenwch fwy o awgrymiadau ar ofalu amdanoch chi eich hun pan fyddwch chi'n mynd i'r gwaith yn ystod y coronafeirws.

Ymdopi â newid

  • Ystyriwch sut rydych chi'n teimlo. Os ydych chi'n teimlo fel y gallwch chi wneud hynny, neilltuwch rywfaint o amser i feddwl sut rydych chi'n teimlo am eich sefyllfa bresennol. Gallech chi ddechrau drwy ddefnyddio rhai o'r awgrymiadau ar y dudalen hon. Efallai y byddai hefyd yn ddefnyddiol i chi drafod sut rydych chi'n teimlo â rhywun rydych chi'n ymddiried ynddo, fel ffrind neu gydweithiwr. Efallai y byddwch chi'n gweld bod eich cydweithwyr wedi cael profiadau tebyg i chi.
  • Canolbwyntiwch ar y pethau y gallwch chi eu rheoli. Mae'n hawdd cael eich llethu gan ansicrwydd, gan beidio â gwybod beth sy'n mynd i ddigwydd yn y dyfodol. Yn lle hynny, ceisiwch ganolbwyntio ar bethau cyffredin, ac ar y pethau y gallwch chi eu rheoli. Gallech chi wneud cynllun ar gyfer yr wythnos nesaf, neu'r ychydig ddyddiau nesaf.
  • Sicrhewch fod trefn ddyddiol gennych chi. Gall trefn a strwythur helpu i leihau teimladau o ansicrwydd. Meddyliwch am yr holl bethau cyffredin y gallwch chi eu rheoli. Oes unrhyw beth y gallech chi ei wneud bob dydd, neu bob wythnos, er mwyn gwneud i fywyd deimlo ychydig yn fwy cyson? Os ydych chi'n gweithio patrymau sifft afreolaidd, oes yna bethau y gallech chi eu gwneud yn ystod eich diwrnodau sifft, ac yn ystod y diwrnodau pan nad ydych chi'n gweithio, er mwyn helpu i wahanu'r ddau? Ceisiwch beidio â theimlo bod angen trefn gaeth arnoch chi. Gall cynnwys pethau newydd helpu i'ch cymell a rhoi pethau i chi edrych ymlaen atyn nhw.​

Mae gan y GIG ragor o wybodaeth am sut i ddelio â newid ac ansicrwydd yn ystod y coronafeirws.

“Y peth pwysicaf yw gofalu amdanoch chi'ch hun yn ogystal ag eraill, a sicrhau bod rhywun y gallwch chi drafod eich teimladau ag ef os byddwch chi'n teimlo bod angen i chi wneud hynny.” – Amanda, swyddog cymorth cymheiriaid yn y gwasanaeth ambiwlans

Delio â straen

  • Dywedwch wrth eich rheolwr os ydych chi'n teimlo bod gormod o bwysau arnoch chi. Gallai fod yn anodd trafod eich llwyth gwaith â'ch rheolwr. Efallai eich bod chi'n teimlo na ddylech chi gwyno os yw pawb arall yn ei chael hi'n anodd hefyd, neu fod disgwyl i chi ymdopi. Ond gall anwybyddu arwyddion blinder meddyliol a straen eich blino'n lân yn emosiynol ac yn feddyliol. Siaradwch â'ch rheolwr er mwyn gweld a all eich llwyth gwaith gael ei addasu.
  • Os mai eich rheolwr yw un o achosion eich straen, meddyliwch pwy arall y gallech chi siarad â nhw yn y gwaith. Os ydych chi'n gweithio fel rhan o dîm, gallech chi siarad ag un o'r aelodau rydych chi'n ymddiried ynddo. Gallech chi hefyd geisio siarad â rheolwr arall, neu ddefnyddio rhwydwaith staff.
  • Siaradwch â rhywun nad ydych chi'n gweithio gydag ef. Efallai y byddai hi'n well gennych chi drafod eich teimladau â rhywun nad yw yn y gwaith, fel ffrind neu aelod o'r teulu. Gallai deimlo'n anodd siarad ag anwyliaid am y pethau rydych chi'n delio â nhw yn y gwaith, ac efallai y byddwch chi'n teimlo eich bod am eu hamddiffyn rhag rhai pethau. Ond cofiwch, gallwch chi ddewis faint y byddwch chi'n ei ddweud wrthyn nhw. Darllenwch ein hawgrymiadau ar ddechrau sgwrs am iechyd meddwl â'ch ffrindiau a'ch teulu.
  • Cymerwch amser i chi'ch hun. Ceisiwch gynnwys rhywfaint o amser dim ond i chi yn eich diwrnod. Hyd yn oed fynd am dro am 5 munud, neu ddarllen llyfr am 15 munud. Ceisiwch roi blaenoriaeth i hyn, ond peidiwch â bod yn rhy galed arnoch chi'ch hun os na allwch chi ddod o hyd i'r amser weithiau.
  • Rhowch gynnig ar ymwybyddiaeth ofalgar. Gall ymwybyddiaeth ofalgar eich helpu i ganolbwyntio ar y presennol. Gall hefyd eich helpu i glirio eich pen, a gwneud i chi deimlo'n dawelach eich meddwl, a allai helpu wrth ddelio â sefyllfaoedd llawn straen.
  • Treuliwch rywfaint o amser ym myd natur. Gall treulio amser ym myd natur helpu â rhai problemau iechyd meddwl, fel gorbryder ac iselder. Gall hefyd helpu i leihau teimladau o straen. Darllenwch ein syniadau ar gyfer sut i dreulio amser yn mwynhau byd natur.

Darllenwch ragor o wybodaeth am sicrhau meddwl iach yn y gwaith, gan gynnwys awgrymiadau ar sut i ymdopi â straen

“Weithiau, pan fydd gormod yn fy mhen, dyw cerddoriaeth ddim yn gweithio. Dwi'n gorfod gorwedd ar fy ngwely a gofyn i Alexa chwarae cerddoriaeth myfyrio. Gall dim ond canolbwyntio ar eich anadlu â'ch llygaid ar gau wir helpu.” – Ben, swyddog galwadau brys

Teimlo'n fwy cadarnhaol 

Mae'n anghyffredin iawn i unigolion deimlo'n gadarnhaol drwy'r amser, a bydd y rhan fwyaf ohonon ni'n cael cyfnodau o deimlo'n well neu'n waeth. Ond efallai bod gweithio yn ystod y pandemig wedi gwneud i chi deimlo'n waeth amdanoch chi'ch hun, am eich gwaith, neu am gymdeithas yn gyffredinol. Gallai'r pethau canlynol eich helpu i deimlo'n fwy cadarnhaol.

  • Byddwch yn garedig i chi'ch hun. Ceisiwch sylwi pa bryd y byddwch chi'n meddwl pethau negyddol amdanoch chi'ch hun. Os oedd eich sifft yn anodd, ydych chi'n dweud wrthych chi'ch hun y dylech chi fod wedi gwneud yn well, neu mai eich bai chi oedd hi pan aeth pethau o chwith? Ceisiwch herio'r meddyliau negyddol hyn. Ceisiwch feddwl am y pethau y gwnaethoch chi'n dda yn lle hynny.
  • Rhestrwch y pethau cadarnhaol. Yn ystod y pandemig, efallai eich bod chi'n teimlo nad oeddech chi'n clywed dim byd ond newyddion drwg. Ceisiwch feddwl am rai pethau cadarnhaol sy'n digwydd yn eich bywyd, neu bethau rydych chi'n teimlo'n ddiolchgar amdanyn nhw. Gallai hyn fod yn stori newyddion dda y gwnaethoch chi ei chlywed, yn sgwrs gadarnhaol a gawsoch â chydweithiwr, neu'n adeg y gwnaethoch chi chwerthin yn ddiweddar. Gallech chi geisio ysgrifennu eich pethau cadarnhaol, a'u hailddarllen pan fyddwch chi'n teimlo'n isel.
  • Cymerwch seibiant o'r newyddion a'r cyfryngau cymdeithasol. Yn ystod y pandemig, roedd y coronafeirws yn y newyddion yn aml. Pan fyddwch chi'n delio ag ef yn y gwaith hefyd, gall y cylch cyson hwn o newyddion drwg eich llethu. Ceisiwch gymryd seibiant o'r newyddion a'r cyfryngau cymdeithasol. Does dim angen i chi gael gwared arnyn nhw'n llwyr, ond gallech chi gyfyngu faint o amser y byddwch chi'n ei dreulio yn eu darllen bob dydd.
A male and a female Ambulance team member check a bright yellow box of equipment on the back of a bicycle

Cymorth gan gymheiriaid yn y gwasanaeth ambiwlans

“Os ydw i'n teimlo wedi fy llethu, dwi'n cymryd cam yn ôl. Mae'n fy helpu i ffocysu eto ac i fagu nerth newydd. Dwi'n ceisio peidio â bod yn rhy galed arnaf fi fy hun os bydda i'n cael diwrnod gwael, neu os bydda i'n teimlo na wnes i ymdopi cystal ag y dylwn i fod wedi ei wneud.”

 

Meddwl am y dyfodol

Dydyn ni ddim yn gwybod beth allai ddigwydd yn y dyfodol. Yn y gwaith, efallai bod rhai pethau yn dychwelyd i'r ffordd yr oedden nhw o'r blaen. Os oeddech chi'n gweithio gartref, efallai eich bod chi'n dychwelyd i'ch gweithle arferol, ac yn gweld cydweithwyr eto. Os ydych chi'n gweithio gyda chleifion, efallai eich bod chi'n gweld llai o gleifion â'r coronafeirws.

Ac efallai bod rhai pethau'n teimlo'n wahanol o hyd. Efallai bod mesurau hylendid caeth ar waith o hyd. Efallai nad yw eich llwyth achosion wedi dychwelyd i'r lefelau cyn y pandemig.

Efallai y byddai'n ddefnyddiol i chi roi strategaethau ar waith i ymdopi â'r dyfodol, ac unrhyw deimladau o ansicrwydd neu bryder a allai fod gennych chi. Gallai'r pethau canlynol fod yn ddefnyddiol:

  • Rhowch amser i chi'ch hun addasu. Mae pawb yn ymateb mewn ffordd bersonol i'r newidiadau y mae'r coronafeirws wedi'u hachosi. Mae'n bwysig cymryd pethau ar eich cyflymder eich hun. Ceisiwch beidio â rhoi pwysau arnoch chi'ch hun i lenwi eich dyddiadur, neu geisio gwneud llawer o bethau gan fod y cyfyngiadau wedi'u llacio.
  • Rheolwch y pethau y gallwch chi eu rheoli. Ceisiwch ganolbwyntio ar y pethau y gallwch chi eu newid, yn hytrach na'r pethau na allwch chi eu rheoli. Er enghraifft, gallech chi geisio cael o leiaf un sgwrs bob dydd â chydweithiwr nad yw'n ymwneud â'r coronafeirws.
  • Rhannwch eich pryderon â rhywun yn y gwaith. Os ydych chi'n poeni am ddychwelyd i'ch gweithle arferol, neu os ydych chi'n poeni bod rhai o'r rheolau yn y gwaith yn newid eto, ceisiwch siarad â'ch rheolwr neu rywun arall rydych chi'n ymddiried ynddo yn y gwaith. Gyda'ch gilydd, efallai y byddwch chi'n gallu meddwl am ffyrdd o wneud eich gwaith ychydig yn haws.
  • Atgoffwch eich hun ei bod hi'n iawn i chi deimlo'n bryderus am y dyfodol. Dydyn ni ddim yn gwybod beth a ddaw yn y dyfodol, felly mae'n iawn i chi deimlo'n ansicr yn ei gylch. Mae'n ymateb naturiol. Gallai fod yn ddefnyddiol i chi ddarllen ein hawgrymiadau ar gyfer gofalu amdanoch chi'ch hun pan fyddwch chi'n bryderus.

“Mae siarad gyda fy nghymheiriaid hefyd wedi bod yn help mawr iawn. Mae'n fy helpu i sylweddoli bod yr hyn rwy'n ei brofi yn normal, a bod llawer o bobl yn profi pethau tebyg o bryd i'w gilydd.” – Dan, gwasanaeth ambiwlans 

Dyddiadau pwysig

Efallai eich bod chi wedi profi llawer o newidiadau mawr i'ch bywyd yn ystod y pandemig. Efallai eich bod chi wedi colli anwyliaid, neu wedi colli allan ar ddigwyddiadau pwysig. A phan fydd y dyddiadau pwysig hyn yn codi eto, efallai y byddwch chi'n profi teimladau anodd.

Gall fod yn ddefnyddiol cymryd amser i feddwl am y digwyddiadau sydd wedi cael effaith fawr ar eich bywyd. Os ydych chi am wneud hynny, gallech chi gynllunio rhywbeth i nodi'r dyddiad hwnnw. Gallech chi gyfarfod â phobl eraill y bu effaith arnyn nhw hefyd. Neu, efallai y byddai hi'n well gennych chi dreulio amser yn meddwl ar eich pen eich hun. Efallai y bydd y tudalennau hyn yn ddefnyddiol i chi:

Ble i gael cymorth

Mae llawer o adnoddau, gwasanaethau a sefydliadau sy'n cynnig cymorth iechyd meddwl i bobl yn y gwasanaeth ambiwlans.

Cymorth gan eich gweithle

Gofynnwch i'ch goruchwyliwr, rheolwr llinell neu gydweithwyr a allwch chi gael gafael ar gymorth arbenigol. Gallai rhai o'r pethau canlynol fod yn ddefnyddiol:

  • Rheoli Risg Trawma (TRiM). Mewn rhai ardaloedd, mae gwasanaethau TRiM yn wynebu ôl-groniadau oherwydd y pandemig a gall fod yn fwy anodd nag arfer i gael gafael arnyn nhw. Efallai y gallech chi droi at rhai o'r pethau eraill yn y rhestr hon yn lle hynny.
  • Ôl-drafodaeth am Straen ar ôl Digwyddiad Critigol (CISD)
  • llinell gymorth y Rhaglen Cymorth i Weithwyr (EAP)
  • gwasanaethau cwnsela
  • grwpiau cymorth gan gymheiriaid, gan gynnwys grwpiau cymorth ar y cyfryngau cymdeithasol
  • cymorth gan wasanaethau iechyd galwedigaethol
  • mae gan lawer o ymddiriedolaethau'r GIG gaplaniaid y gallwch chi siarad â nhw, p'un a ydych chi'n grefyddol ai peidio
  • hybiau iechyd meddwl a llesiant staff y GIG.

Os ydych chi'n barafeddyg dan hyfforddiant, efallai y bydd cymorth ychwanegol ar gael i chi drwy ddarparwr eich cwrs. Mae ein hwb iechyd meddwl i fyfyrwyr yn cynnwys mwy o awgrymiadau ac adnoddau i unrhyw un sy'n astudio.

Stigma yn y gwasanaeth ambiwlans

Rydyn ni'n gwybod y gall fod yn anodd gofyn am help yn y gwaith, yn enwedig gan eich bod yn treulio cymaint o amser yn helpu eraill. Gall deimlo bod stigma yn y gwasanaeth ambiwlans, lle rydych chi'n teimlo bod yn rhaid i chi fod yn ddewr ac na ddylech chi gyfaddef eich bod yn ei chael hi'n anodd.

Mae bob amser yn iawn gofyn am help. Gallai gofyn am help eich helpu i gael y cymorth sydd ei angen arnoch chi er mwyn gwneud i chi deimlo'n well. Ac os nad ydych chi'n teimlo'n gyfforddus yn siarad â rhywun yn y gwaith, mae yna sefydliadau eraill a allai helpu.

Os ydych chi'n rheolwr llinell, meddyliwch sut allech chi annog aelodau eich tîm i ddod atoch chi os oes angen siarad arnyn nhw. Gallai fod yn ddefnyddiol i chi ddarllen ein hadnoddau ar ofalu am eich staff. Mae'n cynnwys gwybodaeth am sut i helpu aelodau eich tîm, a sut i greu gweithle sy'n annog meddwl iach.

Herio stigma yn y gwasanaeth ambiwlans

“Yn y gwasanaeth ambiwlans, rydyn ni'n hoffi'r teimlad y gallwn ni ymdopi â phopeth, ac weithiau bydd cyfaddef bod rhywbeth o'i le yn codi cywilydd arnoch chi. Ond pobl ydyn ni, nid robotiaid.”

Cymorth gan sefydliadau

  • Gwefan sy'n rhestru amrywiaeth o wasanaethau help, gwefannau a chyhoeddiadau am iechyd meddwl ymatebwyr brys yw Blue Light Together. Mae hefyd yn cynnwys straeon go iawn gan bobl sy'n gweithio yn y gwasanaeth ambiwlans.
  • Mae'r Elusen i Staff Ambiwlans yn cynnig cymorth i'r gymuned ambiwlans, gan gynnwys cymorth profedigaeth, adsefydlu corfforol, cymorth ariannol a help arbenigol ar gyfer trawma neu anhwylder straen wedi trawma (PTSD).
  • Mae'r pecyn Gwybodaeth Coronafeirws hwn yn adnodd y gallwch chi ei lawrlwytho am ddim sy'n cynnwys adnoddau i'ch helpu i gefnogi eich iechyd a'ch llesiant wrth weithio â chleifion â'r coronafeirws.
  • Mae Head First yn cynnig adnodd iechyd meddwl da ar-lein am ddim i bobl yn y gwasanaeth ambiwlans. Cafodd ei greu gan y GIG.
  • Mae ein hadnodd ar sut i sicrhau iechyd meddwl da yn y gwaith yn cynnwys gwybodaeth am gynnal iechyd meddwl da yn y gwaith, gydag awgrymiadau o ran beth y gallwch chi ei wneud os bydd eich iechyd meddwl yn wael.
  • Mae gwybodaeth ar gael am wahanol linellau cymorth a gwasanaethau gwrando os ydych chi'n wynebu argyfwng a bod angen i chi siarad â rhywun.

Samaritans

116 123 (freephone)
[email protected]
Freepost SAMARITANS LETTERS
samaritans.org

Samaritans are open 24/7 for anyone who needs to talk. You can visit some Samaritans branches in person. Samaritans also have a Welsh Language Line on 0808 164 0123 (7pm–11pm every day).

Cymorth iechyd meddwl proffesiynol

Pan fyddwch chi'n ei chael hi'n anodd ymdopi ac nad yw hunanofal yn ddigon, gall cymorth gan weithiwr proffesiynol wneud gwahaniaeth. Gallai hyn gynnwys:

Mind's services

  • Mind's helplines provide information and support by phone and email.
  • Local Minds offer face-to-face services across England and Wales. These services include talking therapies, peer support and advocacy.
  • Side by Side is our supportive online community for anyone experiencing a mental health problem.

“Fwy na thebyg bod siarad â'm cydweithiwr wedi achub fy mywyd. Cael y cyfle i drafod fy nheimladau â rhywun oedd dechrau proses a arweiniodd at gael diagnosis cywir a thriniaeth ar gyfer y broblem iechyd meddwl a oedd yn effeithio arna i.” – Neil, gwasanaeth ambiwlans

Cyhoeddwyd y wybodaeth hon fis Hydref 2021. Byddwn yn ei diwygio yn 2022.

References are available on request. If you would like to reproduce any of this information, see our page on permissions and licensing.

Share this information

arrow_upwardYn ôl i'r brig