er gwell iechyd meddwl
Mynnwch help nawr Gwnewch rodd

Anhwylder personoliaeth ffiniol (BPD)

Mae'r adran hon yn egluro anhwylder personoliaeth ffiniol (BPD), sydd hefyd yn cael ei alw'n anhwylder personoliaeth emosiynol ansefydlog (EUPD), ac yn nodi'r achosion posib a sut gallwch chi gael gafael ar driniaeth a chymorth. Mae'n cynnwys awgrymiadau ar gyfer sut i helpu eich hun, a chanllawiau i ffrindiau a theulu.

Mae'r dudalen hon hefyd ar gael yn Saesneg (English).

Os ydych chi'n teimlo fel lladd eich hun

Mae ein tudalen ar deimlo fel lladd eich hun yn cynnwys awgrymiadau ymarferol ar beth allwch chi ei wneud y funud hon i'ch helpu eich hun i ymdopi. Os nad ydych chi'n teimlo eich bod chi'n gallu cadw eich hun yn ddiogel ar hyn o bryd, gofynnwch am help ar unwaith:

 

  • ffoniwch 999 neu Galw Iechyd Cymru ar 0845 46 47 neu NHS Direct yn Lloegr ar 111.
  • ffoniwch y Samariaid ar y rhif rhadffôn 116 123 (ar agor 24 awr y dydd)
  • ewch i'r adran Damweiniau ac Achosion Brys agosaf
  • ffoniwch eich meddyg teulu neu wasanaeth y tu allan i oriau am apwyntiad brys
  • cysylltwch â'ch Tîm Iechyd Meddwl Cymunedol (CMHT)
  • defnyddiwch ein pecyn 'rydw i angen help ar frys'.

Beth alla' i ei wneud nawr?

"Pan fydda' i mewn sefyllfa annifyr ac sy'n sbarduno, a minnau'n methu mynd oddi yno na newid pethau, rwy'n cymryd popeth bum munud ar y tro. Mae torri popeth yn ddarnau bach yn helpu."

Os ydych chi'n teimlo eich bod yn cael eich llethu, gall canolbwyntio ar un teimlad ar y tro helpu. Dyma rai syniadau y gallech roi cynnig arnyn nhw i weld a ydyn nhw'n gweithio i chi. Mae gwahanol bethau'n gweithio ar wahanol adegau i wahanol bobl, felly ceisiwch fod yn garedig tuag at eich hun os nad ydy rhai pethau'n gweithio i chi. Dros amser, efallai y byddwch yn datblygu eich awgrymiadau eich hun i'w hychwanegu at y rhestr hon hefyd.

Beth allech chi ei wneud i ddod drwy hyn:

  • rhwygo papur newydd
  • taro gobennydd
  • taflu ciwbiau iâ i'r bath er mwyn iddyn nhw chwalu
  • gwneud ymarfer corff egnïol
  • gwrando ar gerddoriaeth uchel
  • gwneud gweithgaredd ymarferol fel garddio neu waith coed.

Edrychwch ar ein tudalen sut i reoli dicter i gael rhagor o awgrymiadau.

Beth allech chi ei wneud i ddod drwy hyn:

  • lapio eich hun mewn blanced a gwylio eich hoff raglen deledu
  • ysgrifennu eich holl deimladau negyddol ar ddarn o bapur a'i rwygo
  • gwrando ar gân neu ddarn o gerddoriaeth sy'n gwneud i chi deimlo'n dda
  • ysgrifennu llythyr i gysuro'r rhan ohonoch chi sy'n teimlo'n drist neu'n unig
  • cofleidio anifail anwes neu degan meddal

Edrychwch ar ein tudalen hunanofal ar gyfer iselder i gael rhagor o awgrymiadau.

Beth allech chi ei wneud i ddod drwy hyn:

  • gwneud diod boeth i chi'ch hun a'i yfed yn araf, gan sylwi ar y blas a'r arogl, siâp y mwg a'i bwysau yn eich llaw
  • cymryd deg anadl ddofn, gan gyfrif pob un yn uchel
  • ysgrifennu popeth y gallwch feddwl amdano am lle rydych chi nawr, fel amser, dyddiad, lliw'r waliau a'r dodrefn yn yr ystafell
  • mynd am fath neu gawod gynnes - gall hyn helpu i newid eich hwyliau drwy greu awyrgylch cysurus ac ymlacio eich corff.

Edrychwch ar ein tudalen hunanofal ar gyfer gorbryder a phyliau o banig i gael rhagor o awgrymiadau.

Beth allech chi ei wneud i ddod drwy hyn:

  • cnoi darn o sinsir neu tsili
  • clapio eich dwylo a bod yn ymwybodol o'r teimlad pigog
  • yfed gwydraid o ddŵr oer iawn.

Edrychwch ar ein tudalen hunanofal ar gyfer anhwylderau ymdeimlad o ddatgysylltiad i gael rhagor o gyngor.

Beth allech chi ei wneud i ddod drwy hyn:

  • rhwbio ciwbiau iâ dros lle rydych chi eisiau brifo eich hun
  • gludo tâp neu blastr ar eich croen a'i dynnu i ffwrdd
  • mynd am fath oer.

Edrychwch ar ein tudalen helpu eich hun i ymdopi â hunan-niweidio i gael rhagor o awgrymiadau.

"Mae myfyrio/gwrando ar dâp ar fyfyrio ac ymwybyddiaeth ofalgar wedi bod yn ddefnyddiol iawn i mi ar brydiau."

Beth alla' i ei wneud yn y tymor hwy?

Os oes gennych chi BPD, efallai eich bod chi'n teimlo bod pob diwrnod yn anodd. Ond mewn gwirionedd, mae nifer o bethau a allai helpu. Gallech wneud y canlynol:

Gall fod yn anodd estyn allan pan fyddwch chi ddim yn teimlo'n dda, ond gallai rhannu meddyliau anodd helpu. Os nad ydych yn teimlo eich bod yn gallu siarad â'r bobl o'ch cwmpas, gallech geisio cysylltu â llinell gymorth. Er enghraifft, gallwch siarad â'r Samariaid am ddim ar 116 123 neu  [email protected] am unrhyw beth sy'n eich ypsetio. (Edrychwch ar ein tudalen ar gymorth dros y ffôn i gael rhagor o wybodaeth am wahanol linellau cymorth.)

"Rydw i'n gweithio ym maes iechyd meddwl nawr ac yn ceisio chwalu'r stigma. Rydw i'n dal i ddychmygu hunan-niweidio neu ladd fy hun, ond nawr mae gen i obaith. Rydw i'n credu bod byw a dilyn ysgogwyr gwella CHIME (Cysylltiadau, Gobaith, Hunaniaeth, Ystyr a Grymuso) wir wedi fy helpu i."

Gallai cofnodi eich hwyliau mewn dyddiadur eich helpu chi i ganfod patrymau o ran yr hyn sy'n sbarduno profiadau anodd i chi, neu eich helpu i sylwi ar yr arwyddion cynnar wrth iddyn nhw ddechrau.

Gallech wneud nodyn o beth sy'n mynd yn dda hefyd. Mae'n bwysig iawn bod yn garedig tuag at eich hun a chydnabod y camau anodd rydych wedi'u cymryd, neu'r pethau newydd rydych wedi rhoi cynnig arnyn nhw.

"Os ydw i'n teimlo'n ddrwg iawn ond ddim yn gallu mynegi sut rydw i'n teimlo na pham, rydw i'n gwisgo breichled benodol. Mae fy ffrindiau ac aelodau o'm teulu agos yn gwybod bod hyn yn golygu fy mod i'n mynd drwy amser anodd ar hyn o bryd, ac efallai y bydd angen rhywfaint o ofal cariadus tyner arna' i."

Pan fyddwch chi ddim yn teimlo cystal, efallai na fyddwch chi'n gallu dweud wrth bobl pa help sydd ei eisiau arnoch, felly gallai fod yn ddefnyddiol cynllunio ymlaen llaw.

Mae'r Sefydliad Cenedlaethol dros Ragoriaeth mewn Iechyd a Gofal (NICE) – y sefydliad sy'n paratoi canllawiau ar arferion gorau ym maes gofal iechyd – yn argymell bod gan bawb sydd â BPD gynllun argyfwng. Dylai hyn gynnwys sbardunau posib, strategaethau hunangymorth a manylion am gael cymorth, a dylid eu rhannu â chi a'ch meddyg teulu.

(Edrychwch ar ein tudalennau cynllunio ar gyfer argyfwng a gwneud cynllun cymorth i gael rhagor o wybodaeth.)

"Weithiau rydw i'n cael cyfnodau da pan fydd fy symptomau ddim yn fy mhoeni – ar adegau eraill, maen nhw'n gallu bod yn llethol. Mae'n gallu bod yn anodd peidio â beirniadu fy hun ormod am lithro'n ôl, ond mae hynny'n rhywbeth y mae'n rhaid i mi ddal ati i weithio arno. Mae'n iawn os ydy pethau'n frwydr weithiau."

Gallech gasglu pethau at ei gilydd a allai eich helpu pan fyddwch chi'n ei chael hi'n anodd - ychydig fel paratoi pecyn cymorth cyntaf ar gyfer eich iechyd meddwl.

Er enghraifft:

  • hoff lyfrau, ffilmiau neu CDs
  • pêl straen neu degan tawelu
  • dywediadau neu nodiadau anogaeth defnyddiol
  • lluniau neu ffotograffau sy'n rhoi cysur i chi
  • blanced feddal neu sliperi braf
  • bag lafant neu gannwyll ag oglau da arni.

"Mae yna ochrau cadarnhaol hefyd; rydw i'n credu fy mod i'n teimlo emosiynau dymunol yn fwy dwys na phobl eraill, ac mae fy ffrindiau'n gwerthfawrogi fy natur ddidwyll."

Cymorth gan gymheiriaid: mae hyn yn golygu dod â phobl sydd wedi cael profiadau tebyg at ei gilydd. Mae rhai pobl yn teimlo bod hyn yn ddefnyddiol iawn.

Mae llawer o ffyrdd o ddod o hyd i gymorth gan gymheiriaid. Gallech wneud y canlynol:

"Er bod hyn yn gallu sbarduno pethau weithiau, mae mynd ar-lein a siarad â phobl eraill gyda BPD yn ddefnyddiol. Rydw i'n cael cefnogaeth a sicrwydd - dydw i ddim ar fy mhen fy hun go iawn."

Gall gofalu am eich iechyd corfforol wneud gwahaniaeth i sut rydych chi'n teimlo. Er enghraifft, gall gwneud y pethau hyn helpu:

  • Ceisiwch gael digon o gwsg. Gall cysgu eich helpu i gael yr egni i ymdopi â theimladau a phrofiadau anodd. (Edrychwch ar ein tudalennau ymdopi â phroblemau cysgu i gael rhagor o wybodaeth.)
  • Meddyliwch am eich deiet. Gall bwyta'n rheolaidd a chadw lefel y siwgr yn eich gwaed yn sefydlog wneud gwahaniaeth i'ch hwyliau a'ch egni. (Edrychwch ar ein tudalennau bwyd a hwyliau i gael rhagor o wybodaeth.)
  • Ceisiwch wneud rhywfaint o weithgarwch corfforol. Gall ymarfer corff fod yn dda iawn ar gyfer eich lles meddyliol. (Edrychwch ar ein tudalennau gweithgarwch corfforol i gael rhagor o wybodaeth.)
  • Treuliwch amser y tu allan. Gall treulio amser mewn man gwyrdd roi hwb i'ch lles. (Edrychwch ar ein tudalennau ecotherapi i gael rhagor o wybodaeth.)
  • Osgowch gyffuriau ac alcohol. Efallai y byddwch yn dymuno defnyddio cyffuriau neu alcohol er mwyn ceisio ymdopi â theimladau anodd, ond yn y pen draw, gallan nhw wneud i chi deimlo'n llawer gwaeth a'ch atal rhag delio ag unrhyw broblemau sylfaenol y gallai defnyddio cyffuriau neu alcohol fod yn eu cuddio. (Edrychwch ar ein tudalennau  cyffuriau hamdden ac alcohol i gael rhagor o wybodaeth).

Os oes materion eraill wedi cyfrannu at eich problemau, fel camdriniaeth neu fwlio, gallai fod yn ddefnyddiol chwilio am yr help sydd ar gael ar gyfer y rhain hefyd. Os oeddech chi wedi cael eich cam-drin pan oeddech chi'n blentyn, mae'r Gymdeithas Genedlaethol ar gyfer Pobl sydd wedi cael eu Cam-drin pan oeddent yn Blant yno i'ch cefnogi chi, ac mae ein tudalennau camdriniaeth a chysylltiadau defnyddiol ar gyfer PTSD yn rhestru llawer mwy o sefydliadau a allai helpu.

"Gydag amser, rydych chi'n dysgu sut mae ymdopi'n well [â BPD]. Rydw i wedi brwydro â hyn ers 15 mlynedd, ond bob blwyddyn, rydw i'n teimlo'n gryfach ac yn gallu ymdopi'n well!"

 

This information was published in January 2018. We will revise it in 2021.

References are available on request. If you would like to reproduce any of this information, see our page on permissions and licensing.

Rhannwch y wybodaeth hon

arrow_upwardYn ôl i'r brig