er gwell iechyd meddwl
Mynnwch help nawr Gwnewch rodd

Anhwylder personoliaeth ffiniol (BPD)

Mae'r adran hon yn egluro anhwylder personoliaeth ffiniol (BPD), sydd hefyd yn cael ei alw'n anhwylder personoliaeth emosiynol ansefydlog (EUPD), ac yn nodi'r achosion posib a sut gallwch chi gael gafael ar driniaeth a chymorth. Mae'n cynnwys awgrymiadau ar gyfer sut i helpu eich hun, a chanllawiau i ffrindiau a theulu.

Mae'r dudalen hon hefyd ar gael yn Saesneg (English).

Beth sy'n achosi BPD?

Does dim rheswm clir pam fod rhai pobl yn profi rhai o'r anawsterau sy'n gysylltiedig â BPD. Mae mwy o fenywod yn cael diagnosis o BPD na dynion, ond gall effeithio ar bobl o bob rhyw a chefndir.

Mae ymchwilwyr yn credu bod cyfuniad o ffactorau yn achosi BPD, gan gynnwys:

"Un o'r pethau oedd yn anodd i mi oedd teimlo 'pam fi', oherwydd mae 'pobl eraill wedi bod drwy bethau gwaeth na fi ac maen nhw'n gallu delio â hynny - pam na alla' i?' Dros amser, rydw i wedi dod i sylweddoli bod llawer o faterion sylfaenol yn fy mywyd yn rheswm dilys dros gael anawsterau, yn union fel mae ychydig o ddigwyddiadau trawmatig mawr."

Digwyddiadau llawn straen neu drawmatig mewn bywyd

Os byddwch chi'n cael y diagnosis hwn rydych chi'n fwy tebygol na'r rhan fwyaf o bobl o fod wedi cael profiad anodd neu drawmatig wrth dyfu i fyny, fel:

  • teimlo'n ofnus, yn ypset neu'n teimlo nad oes unrhyw un yn eich cefnogi na'ch cydnabod yn aml
  • anawsterau neu ansefydlogrwydd teuluol, fel byw gyda rhiant sy'n gaeth i rywbeth
  • camdriniaeth rhywiol, corfforol neu emosiynol neu esgeulustod
  • colli rhiant.

Os ydych chi wedi cael profiadau anodd fel hyn yn ystod eich plentyndod, efallai eich bod wedi datblygu strategaethau ymdopi neu gredoau penodol amdanoch chi eich hun a phobl eraill, a allai fod yn llai defnyddiol dros amser a pheri gofid i chi. Gallech fod yn brwydro â theimladau o ddicter, ofn neu dristwch hefyd.

Gallech gael BPD heb unrhyw hanes o ddigwyddiadau llawn straen a thrawmatig yn eich bywyd, neu fe allech chi fod wedi mynd drwy brofiadau anodd eraill.

 

"Oherwydd does gen i ddim cymaint o atgofion nac enghreifftiau o ymddygiad emosiynol iach neu berthnasoedd iach, rydw i'n teimlo ar goll yn llwyr wrth ddelio â'r pethau hyn fy hun. Felly pan fydd rhywun yn fy siomi i, mae hynny'n atgyfnerthu fy nghred fod y byd yn llawn o bobl ddrwg na fyddan nhw'n garedig tuag atoch chi - fel doedd fy rhieni ddim yn garedig tuag ata' i."

Os ydych chi'n cael rhai o'r anawsterau hyn yn barod, yna gallai mynd drwy straen neu drawma pan fyddwch chi'n oedolyn wneud pethau'n waeth. (Mae ein tudalennau sut i reoli straen ac anhwylder straen wedi trawma yn cynnwys awgrymiadau ar sut i ymdopi.)

"Wnaeth neb fy nysgu i sut i reoli fy emosiynau. Roeddwn i'n gweld fy rhieni ac aelodau o'm teulu'n ymddwyn mewn ffordd allan o reolaeth yn rheolaidd, ac roeddwn i'n meddwl bod hynny'n normal."

Ffactorau genetig

Mae rhywfaint o dystiolaeth yn awgrymu y gallai geneteg achosi BPD, oherwydd rydych chi'n fwy tebygol o gael y diagnosis hwn os ydy rhywun yn eich teulu agos wedi cael diagnosis o'r fath hefyd. Ond mae'n anodd iawn gwybod a ydy'r anawsterau sy'n gysylltiedig â BPD yn cael eu hetifeddu gan eich rhieni neu a ydy ffactorau eraill yn eu hachosi, fel yr amgylchedd rydych chi'n tyfu i fyny ynddo neu'r ffordd o feddwl, ymdopi ac ymddwyn rydych chi'n ei ddysgu gan y bobl o'ch cwmpas.

Mae'n bosib fod cyfuniad o ffactorau'n cyfrannu at hyn. Gallai geneteg olygu eich bod chi'n fwy agored i ddatblygu BPD, ond yn aml, profiadau llawn straen a thrawma sy'n gadael pobl yn agored i niwed ac yn datblygu'n broblem.

"Mae'n teimlo'n unig iawn i fod yn ddyn gyda BPD - mae'n cael ei ystyried yn gyflwr y mae menywod yn ei gael yn aml, ond mae'n effeithio ar ddynion hefyd. Mae'r hyn sy'n fy helpu i, pan fydda' i'n mynd drwy amser drwg, yn fwy 'ymarferol' nag emosiynol - ymgolli mewn llyfr, gwneud rhywbeth ymarferol - dim osgoi fy emosiynau, ond eu gohirio am ychydig nes bydda' i'n teimlo fy mod i'n gallu ymdopi â nhw'n well."

Ydy plant a phobl ifanc yn gallu cael diagnosis o BPD?

Mae'n anodd iawn gwneud diagnosis o BPD ar gyfer plant a phobl ifanc oherwydd eich bod yn mynd drwy gynifer o newidiadau wrth i chi dyfu i fyny. Ond, gallech gael diagnosis pan fyddwch yn eich arddegau, os ydy eich anawsterau wedi para'n ddigon hir a BPD ydy'r diagnosis sy'n cyd-fynd orau â'r hyn rydych chi'n mynd drwyddo.

This information was published in January 2018. We will revise it in 2021.

References are available on request. If you would like to reproduce any of this information, see our page on permissions and licensing.

Rhannwch y wybodaeth hon

arrow_upwardYn ôl i'r brig